Urtxintxa Proiektua – Haur Hezkuntza

Aurkezpena

Haur Hezkuntzak berebiziko garrantzia du bai haurraren garapen osoan, baita euskalduntze prozesuan ere. Etapa honetan garatzen hasten dira, hain zuzen, adimenaren gaitasunak, nortasunaren ezaugarriak, gorputzaren ahalmenak, gizarteratze eta harremanetarako hastapenak. Beraz hezkuntza arloan betekizun nagusia du. Betekizun horri erantzun nahian hezkuntza komunitatearen etengabeko ikerketa eta hobekuntza prozesuaren pauso berri bat da URTXINTXA proiektua. Proiektu honen berrikuntza nagusiak honakoak lirateke: hezkuntz proiektua hobetzea curriculum diseinuaren ulermen maila erraztuz eta koherentzia bertikala ziurtatuz; zehar lerroekiko konpromisoa indartzea; aniztasunari erantzuna emateko bide berriak jorratzea; eleaniztasunaren hainbat eragile integratzea; irakurketa idazketaren paradigma eraikitzailea garatzea.

Testuinguru honetan, ondorengo lerroetan URTXINTXAren ezaugarri nagusiak aurkezten dira.

1. URTXINTXA proiektuaren ezaugarriak

a) Haurra bere osotasunean hartzen duen proiektua

• Gaitasunen garapenean oinarritua. Pertsonaren gaitasun orokorren (gaitasun kognitiboak, oreka pertsonalezkoak, motoreak, komunikatiboak eta gizarteratzekoak) garapena lehenetsi egiten du proiektuak, horiek baitira haurraren garapen orekatuaren eta ezagutzaren jabetzearen oinarriak. Gaitasunak era globalizatuan jasotzen dira, eduki moten aldibereko lanketa bermatuz.

• Ikaskuntza esanguratsua eta ikasle aktiboaren bila. Haurraren bizipenean, esperientzian eta jolasen testuinguruan txertatutako ikas prozesua, haurra gatazka kognitiboen aurrean jarri eta ikaskuntzaren eraikuntza autonomoa eta konpartitua bultzatuz.

• Aniztasuna errespetatzen duena. Haurren garapen prozesu indibidualak errespetatzeko eta aberastasun iturri bezala tratatzeko, ikasmaterial irekia, egokitzapenak errazteko pentsatua, hainbat zailtasun mailetako proposamenak eskainiz, jarduera, eduki edo helburuetan aukeraketa edo aldaketak egiteko bideak erraztuz eta metodologiazko gogoetak eginez.

• Balioen eta jarreren hezkuntzarekin konprometitua. Ikasleen prestakuntza integrala baloratzen du proiektuak, unibertsalak eta funtsezkoak diren printzipioen hezkuntzari (eskubideen berdintasuna, lagunkidetasuna, justizia, osasunaren balorazioa, askatasuna) arreta berezia, sistematikoa eta kontzientea ematen diona. Honela, unitateetako jardueretan ikuspuntu hau integratu egiten da, baita zenbait proposamen berezi aurkeztu ere, haurren bizitzan gerta daitezkeen arazodun egoerak behatu, interpretatu, eztabaidatu eta irtenbideak bilatzeko aukerak eskainiz.

b) Euskal Herri osorako egina

• Jatorriz euskaldun nahiz erdaldun diren haurrak euskaraz eta curriculum bateratuan hezteko proposamena. Curriculum komun baten barruan, betiere, hizkuntzarekiko abiapuntuak kontuan hartzen dira eta proposamen didaktiko berezi batez erantzuten zaie.

• Curriculumaren euskal dimentsioari garrantzia ematen diona. Euskal kultur ondarea gorde eta luzatzeko konpromisoa gure gain dugula, euskal kulturaren elementu bereziak sistematikoki landu eta esplizituki adierazten dira ikasmaterialean. Haurrak bere inguruko agerpen kulturalekiko interesa eta errespetuzko jarrera garatu dezan, interesgune en testuingurura ekarrita, tradiziozko abestiak, olerkiak, esaera zaharrak, euskal artistek egindako hainbat lan plastiko, egungo literaturaren adierazle batzuk, musika, festak, folklorea, mitologia… eskaintzen dira.

• Herrialde guztietako erreferentziak jaso eta euskalkien presentzia ziurtatuko duena Herrialde guztietako ikasleek ulertu eta identifikatzeko moduko proposamena, erreferente ezberdinak kontenplatuz, eta euskara batuan idatzita izan arren, euskalkien ulermen eta errespetua pizteko proposamenak txertatuz. Honela, irakasleak kontaketa garaian tokian tokiko euskalkia erabiltzeko aukeratxo bat izan dezan, abestiak, haur jolasak, edota bertso tradizionalak aukeratzerakoan, euskalkien aberastasuna bildu nahi izan da.

• Euskalduntasunetik abiatuz, kultura unibertsalerako bidea egingo duena. Gure garaiko ezaugarri nagusi bat mundu zabalean bizi garenon arteko bata bestearekiko lotura da. Gaur egungo gizartearen bizitzeko erreferentzia esparrua gizadi osora zabaltzen da. Gure proiektuak euskaldun izaera abiapuntu izanik, kultura unibertsalaren aniztasunaren eta aberastasunaren partaide egin nahi ditu ikasleak.
c) Diseinu bateratua eta eraginkorra

• Derrigorrezko Hezkuntzarako curriculum deskribapen bateratua . Derrigorrezko Hezkuntzaren planteamendu bateratu eta koherente bat ziurtatu nahian, etapen arteko harremana eta loturak bideratzeko Haur Hezkuntzako hiru urtetik hasi eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzaraino diseinu bateratua eraiki nahi da. Diseinu honek, noski, etapa desberdinen berezitasunak errespetatu behar ditu eta beraz, OSTADARren Curriculum diseinua ardatz bezala harturik, Haur Hezkuntzako berezitasunei egokitutako deskribapena proposatzen du URTXINTXA proiektuak. Ildo horri jarraituz Lehen Hezkuntzan ere izango du jarraipena.

• Hezkuntzaren asmoen esplizitatzailea . Deskribapen pedagogiko zabal eta sakona egiten da, etapako helburu orokorretatik jarduera zehatzerainoko bidea zehazki esplizitatzen delarik, informazio horren babespean irakasleak bere erabakiak hartzeko gaitu nahian.

1. Marko pedagogiko orokorra

a) Etaparen xedeak

Haur Hezkuntzaren xederik garrantzitsuena haurraren garapena bultzatzea da.

Jaio ondorengo lehen urteak oinarri-oinarrizkoak dira pertsonaren garapen osoa bere eremu desberdinetan bultzatu eta sendotzeko, nahiz gizarte eremuan, nahiz kognitibo-linguistikoan, nahiz motorean, nahiz oreka pertsonalekoan. Haur Hezkuntzak berebiziko garrantzia du haurraren garapen pertsonal eta eskolako historia orekatuagoak ahalbideratuko dituzten oinarriak sendotzerako orduan.

Adin hauetan oso garrantzitsua da era askotan adierazten ikastea, fase honetako prozedura linguistikoek garrantzi handia baitute.

Haur guztiek garapen integral honetara iristeko aukera izateko Haur Hezkuntzak funtzio bikoitza bete behar du: prebentziozkoa eta konpentsaziozkoa. Izan ere, jatorri sozial, kultural edo ekonomikoek eragindako desberdintasunei garapenean sortutakoak gehitu behar zaizkie. Haur Hezkuntzak horiek guztiak hauteman eta erantzuna eman behar die, eta aipatu zailtasunak eskolaratze prozesuan zehar areagotu ez daitezen saiatu behar du.

Etapa honetan haurrak era global edo orokor batean adierazten dituzte gauzak, erlazionatu ere halaxe egiten dira, eta ikasi ere halaxe ikasten dute. Inguruko munduarekin dituen harreman guztietan bere izatearen osotasuna adierazi eta garatzen du haurrak. Bere dimentsio guztiak (afektibo-emozionala, sentso-motorea, soziala eta kognitibo-linguistikoak) oso estuki lotuta daude, bana ezinak dira, eta ezin dira bakoitza bere aldetik garatu.

Haurrek osotasunaren batasunean oinarrituta jokatzen dutenez, haur eskolak ere era horretan jokatzea ahalbidetzen duen hezkuntza marko bat sortu beharko du, haurraren garapenaren alderdi guztiak elkarrekin landuz. Horregatik URTXINTXA proiektuak bere curriculum diseinuan ikuspegi globalizatzailea jarraitzen du, haurraren garapen eremu guztiak interesgune baten inguruan txertatuz.

Izaera global hau, ikaskuntza esanguratsuari lotuta dago, zeren, hain zuzen ere, ikaskuntza mota honetan ez dira soilik esperientziak eta ezagupenak pilatzen. Elementu zahar eta berrien arteko loturak ere sortzen dira. Honela, haurraren ekintza eta pentsamendu eskemak berregituratu eta zabaldu egiten dira.

b) Haur Hezkuntzako ikasleen ezaugarri orokorrak

Hezkuntza sistemaren lehen maila da Haur Hezkuntza. Haurraren jaiotzatik 6 urtera bitarteko aroak osatzen du eta bi ziklotan egituratzen da: lehena 0 eta 3 urte bitartekoa, eta bigarrena, berriz, 3tik 6ra bitartekoa.

Adin hauetako ezaugarriak beste etapetatik desberdinak dira eta hori hala islatu behar du ikastetxeko, gelako eta jardueren antolaketako planteamenduetan. Lehen urte hauetan, familiak ikastetxearekin batera hezkuntzaren baitan zeregin handia du eta URTXINTXA proiektuan nahiko zehatz adierazten dira gurasoekiko harremana, elkarlana eta interbentzioaren nondik norakoak.

Haur Hezkuntzaren bigarren zikloan, lehen zikloan abian jartzen diren garapenaren alderdiak zabaldu eta sendotzen dira. Ziklo honen lehen urtean zenbait haur lehenengo aldiz izango da Haur Hezkuntzako zentro batean. Egokitze garaian familiak, hezitzaileak eta zentroak berak ere parte hartu ohi dute. Egokitze prozesu hau ahalik eta samurren burutu ahal izateko jarraipide komunak hartzea komeni da.

Praktika pedagogikoaren oinarriak, jarduera-ekintza, jolasa, behaketa eta esperimentazioa dira, bai banaka eta baita taldeka ere.

Hiru urteko haurrek etengabe mugitzeko beharra dute. Haurrak bere gorputz trebetasunak frogatu behar ditu, baina, aldi berean, mugak ditu. Mugimendu handiko jolasak eta lasaiagoak tartekatzen ditu. Garai hau aproposa da orekazko, mugimendu koordinaziozko eta erritmo sinpleak dituzten jarduerak proposatzeko.

Esku-kontrolari esker, gero eta ekintza gehiago burutu ditzake: elkartu, hatz egin, moztu, pintatu, erantsi, lotu, etab. Gero eta hobekiago menperatzen du trazaketa, eta esku biak erabiltzen ditu alde bat aukeratu arte.

Espazioan objektuak bere tokian ipintzen ikasten du eta oinarrizko nozioez jabetzen da: aurre/atze, goi/behe… Objektuen ezaugarriez jabetzeko kontrasteez baliatzen da: handi/txiki, luze/motz, lodi/mehe, garai/baxu, etab.

Gorputzaren atalak izenda ditzake, eta baita irudi batean ezagutu ere.

Keinu eta begiradaren bitarteko adierazpena oraindik indartsua da, baina aho-hizkuntzaren bitartez erabat aberasten du bere komunikazio-gaitasuna. Ingurua ezagutzeak eta elkar ekintza sozialak ezagutzen dituen hitzen kopurua handitzen laguntzen dio, eta baita esaldiak hobeki egituratu eta artikulatzen ere. Lehen baino azalpen eta kontakizun konplexuagoak ulertzeko gai da, eta gero eta denbora luzeagoz entzun dezake helduek esaten diotena.

Plastikako jarduerak oso atsegin zazkio, eta beti dago pintatzeko, modelatzeko eta konposatzeko prest. Gauza bera gertatzen zaio musika eta dantza bezalako adierazpenekin ere.
Helduen aurka egiten du haien aurrean autoafirmatzeko, baina gero eta errazago zaio amore ematea edo helduek arrazoituriko erabaki nahiz proposamenak onartzea.

Adin honetako haurra sarriago ikusten da lagunen batekin, denbora batez berezi ezinak izan daitezke, gauza bera esan daiteke jolas-taldeari dagokionez ere. Bere jarrera gero eta hartzaileagoa da, baina adin horri dagokion egozentrismoak nagusi izaten jarraitzen du. Berekoitasun horretatik irteten laguntzeko oso garrantzitsua da zer hezkuntza jarraibide hartzen dituen: bere gauzak lagunekin banatzera gonbidatu, talde lanak egitera bultzatu, jostailuak konpartitu, bere txanda iritsi arte zain egoteko eskatu, etab.

Bere ohiturak ere zabaltzen doaz: jantzi eta erantzi, hortzak garbitu, oheratu, sardexkaz jan, erabili dituen materialak jaso, etab. bakarrik egiteko gai da. Horrela, helduekiko menpekotasuna gutxitu eta bere autonomia gehitu egiten du. Ziklo honetan lehen baino askoz hobeto ezagutzen du bizi den ingurua eta horri esker haurrak gauza berriak ikasten ditu beste pertsona, natura, eta bizimoduei buruz. Egoera honek komunikatzeko eta errealitatea errepresentatzeko tresna berriak garatzera bultzatzen du haurra. Jolas sinbolikoak oso garrantzitsuak bihurtzen dira taldearen bizitzan.

Hiru urterekin pentsamendu logikoaren lehen ezaugarriak agertzen hasten dira, eta horiei esker sailkapen edo ordenamendu sinpleak egin ditzake haurrak, baita kantitate edo espazioaren errepresentaziozko nozio errazak bereganatu ere.

Lau urtera hurbiltzen doazen heinean haurrek hobeto bereiz dezakete zer den erreala eta zer beraiek asmatua. Beren azalpenek sinesgarritasun handiagoa dute.

Zikloa amaitu arteko hurrengo urteek planteamendu pedagogiko berdintsua dute. Orain arte landu diren garapen-alderdiak sakontasun handiagoz azalduko dira, beren arteko oreka mantenduz eta haurren pentsaera logikoaren garapenak zenbakizko, topologiazko eta denborazko nozioetara hurbiltzen duten estrategiak ere aplikatzea ahalbideratuko du.

Nolanahi ere, haur bakoitzak garapen erritmo propioa daukanez, sailkapen guztien gainetik, bakoitzaren bilakera indartzea eta errespetatzea izango da hezkuntzaren helburua.

2. Irizpide metodologikoak. Proiektuaren ikuspegi eraikitzailea

a) Globalizazioa

Lehen aipatu bezala, hezkuntza etapa honen ezaugarririk nabarmenetako bat haurraren izate globala da. Haren ekintza eta jarduera guztietan eta inguruko munduarekin dituen harremanetan, pertsonaren dimentsio guztiak oso estuki lotuta daude, bana ezinak dira, eta ezin dira bakoitza bere aldetik garatu.

Horregatik URTXINTXA proiektuak ikuspegi globalizatzaile batetik, haurraren garapenaren alderdi guztiak elkarrekin lantzea ahalbideratuko duen hezkuntza markoa sortu nahi izan du.

irizpide
Esperientzi eremu guztiak batera, interesgune baten inguruan garatu egiten dira. Interesgune horren aurkezpenerako abiapuntua, horren arabera hautatu, moldatu edo sortutako ipuin bat da.

Honenbestez, URTXINTXAren unitate didaktikoen antolaketaren ardatza, interesguneen garapen tematikoa izango da. Jarduerak sekuentzia tematiko hauen arabera lotzen joango dira, eremuetako jarduerak gaiaren segida logikoan eskainiko direlarik. Eremuak errealitatean bana ezinak direnez, jarduera bakoitzak eremuetako helburu didaktikoak landu ditzake.

Ikasleek gaiaren bilakaera jarrai dezaten, unitatearen ikas-norabidea marrazkien bidez islatuko da haien lan-koadernoan. Ikas-norabideak hainbat funtzio ditu unitatean zehar: hasieran, aurre-ebaluazioa eta sarrerako motibazioa bideratuko ditu; tartean, gaiaren bilakaeraren sekuentzia tematikoak identifikatzen lagunduko du; bukaeran sintesia eta azken balorazioa egiteko modua eskainiko du.

Globalizazioaren ikuspegi honetan txertatzen da URTXINTXAren curriculumeko ardatz nagusietako bat, hizkuntzaren (euskararen) trataera. Euskarari zehar lerro trataera esplizitua ematen zaio, eremu guztiak besarkatzen dituelarik. Jardueretan sortutako hizkuntz erabilerak aztertu eta definitu egiten dira eta haien lanketa helburu didaktikoetan irudikatzen da.

Hizkuntza lantzeko proposamen espezifikoak ere egiten dira, jakina, ipuina hizkuntzaren lanketa bereziaren muin bezala hartuta. Proposamen berezi hauetan, haurren hizkuntz abiapuntuak kontuan hartu dira, bakoitzari egokitutako proposamen didaktikoak eskainiz. Eleanitz proiektuan garatutako metodologiazko berrikuntzak euskarari aplikatzen zaizkio haur erdaldunen euskalduntze prozesua erraztu nahian.

Haur Hezkuntzan aspaldian hasitako bidea jorratzeari jarraituz, hizkuntza idatziaren sarrera egiten du URTXINTXAk. Komunikazio hizkuntza honen inguruko haurren bizipen naturaletatik abiatuz, idatziaren behaketa, interpretazioa eta haren bidezko komunikazioa lantzen dira, helburu nagusia hizkuntza idatziarekiko motibazio eta jarrera baikor bat garatzea delarik.

b) Ikuspegi eraikitzailea: esku-hartze estiloa

Aurreko atalean adierazi denaren ildotik, unitateen interesgunearen inguruko garapen globalean oinarrituz, gaiak eta honekin erlazionaturiko ipuinak sortzen dituzten testuinguruak (haurren bizipenak eta beharrak barne) erabiltzen ditu URTXINTXAk proposamenari zentzua emateko.

Jarduerak ez dira era isolatuan eta testuingurutik kanpo aurkezten, haurrak zentzua hartuko dion hari bati jarraituz baizik. Testuinguru baten barruan zentzua eta funtzionaltasuna izango duten jarduerak proposatzea da helburua.

Proposamenaren bidez, ikasketa esanguratsuak sustatu nahi dira eta horregatik haurraren bizitzarekin, esperientziekin eta interesekin lotura egiten da, gelatik kanpo ahalik eta testuinguratze handiena bilatuz. Horretarako ekintza eta jolasaren garrantzia kontuan hartzen da eta proposamenean izaera ludikoa duten hainbat eta hainbat jarduera txertatzen dira.

Aktibitate mental jarraia eta trinkoa sustatzea da URTXINTXAren helburu nagusietako bat, aprendizaiaren eraikuntza autonomoa eta konpartitua bultzatuz. Honetarako haurra gatazka kognitiboen aurrean jartzen saiatzen gara, bere garapen maila errespetatuz, garapen-eremu hurbila bilatuz eta bertan eraginez. Ez da pertzepzio pasiboa bilatzen, buru jarduera baizik, eztabaida, berreraikitze pertsonala, interakzioa. Eskuhartzea jarduera eta harreman guztietan ildo honetatik bideratzen bada ere, badaude esplizituki interbentzio mota hau bideratzen duten bi jarduera konstante, unitate guztietan azaltzen direnak:

• Egoera komunikatiboak. Haurraren gertuko egoerak, beti antzeko prozesua bideratuz: behaketa sistematikoa, arrastoen bilaketa, hipotesiak egitea, konponbiderako estrategien hautua, printzipioa edo ikasketa ateratzea, orokortzea.

• Problemen ebazpena. Baliabide ezberdinen bidez IDEAL prozeduran trebatze-hasiera proposatuz.

Ikuspegi honetan txertatzen da lan-koadernoko fitxen planteamendu berritzailea ere. Fitxek, neurri handi batean, galdu dute aplikazio izaera. Hau da, URTXINTXA proiektuko fitxak ez dira haurrak egiten dakiena demostratu dezan sortu, baizik eta haurra pentsatzen jartzera, jarduera mentala sustatzera, jarrera aktiboa bideratzera zuzenduta daude proposamenak. Honen ondorioz, garrantzi handia ematen zaio prozesu hauek guztiak konpartitzeari, hitzez adierazteari, irakaslearen aldetik jarrera irekia azaltzeari, erantzun dibergenteak onartu eta eztabaidatzeari… Hau guztia behar bezala bidera dadin, emaitza maila desberdinak onartzea proposatzen da.

Beraz, emaitza berari baino garrantzi handiagoa ematen zaio prozesuari, haurrak aktiboki jarduteari, adin hauetan ikasteko edukiak baino garrantzi handiagoa baitauka haurraren inguruan sortzen den giroak eta irakaslearekin eta beste lagunekin antolatzen diren harremanen dinamikak.

Ikuspegi honen ondorioz, taldekatzeari aipamen berezia egiten zaio proiektuan, jardueren deskribapenean adierazten delarik. Eskola berritzailearen nortasun zeinuetatik esanguratsuenetako bat talde lana da, kooperazioa eta ikasleriaren arteko eta honen eta irakaslearen arteko interrelazioen gehitzea eragiten duen neurrian. Interakzio prozesuak, ikasketa esanguratsua eta sozializazio sendo baten garapenerako oinarrizkoak dira.

Honela, era berezian bultzatu nahi izan da haurren arteko kooperazioa (helduen interbentzio egoki batez lagunduta) biderik egokiena baita benetako ideien elkar trukaketa eta eztabaida errazteko, hau da, pentsamendu kritikoa, objetibitatea eta gogoeta diskurtsiboa hezteko jokabideak garatzeko.

URTXINTXA proiektuan, jardueren ezaugarriak aztertu ondoren, lan mota bakoitzerako egokiena izan litekeen taldekatze proposamena aurkezten da, betiere irakaslearen esku geratuko delarik proposamenaren egokitasuna baloratzea eta gelako egoerara egokitzea.

Problemen ebazpena

Haurren artean badira berez edozein problemaren aurrean, autonomoki, ekimena eta sormena adieraziz, era efikaz batean ekiten duten haurrak. Baina badira, problemen aurrean blokeoak jasaten dituztenak ere, problemari aurre egiten ez diotenak hainbat arrazoi dela medio.

Problemen ebazpenean jarrerak garrantzi handia du, jarrera baikor bat ezinbestekoa da. Problemari aurre egiteko ohitura sortu behar da eta horretarako zaindu behar diren gaitasunak izakera afektiboa dute: autokonfiantza, norberaren gaitasunak baloratzea, autonomia, ekimena…

Haurrak laguntzeko asmoz, problemen ebazpenerako hainbat pauso proposatzen dituen prozedura bat, bai irakasleek eta bai haurrek erabiliz barneratzea eta pausoak ezagutzea proposatzen da.

Era honetako prozedurak badaude ere, URTXINTXA proektuak IDEAL prozedura proposatzen du, irakaslea eta haurren trebakuntzarako.

Urtxintxa proiektuan, problema bezala egokia edo desatsegina den edozein egoera ulertzen da. Edozein egoera eta eremutan eman edo sor daiteke problema edo arazo bat, ez matematikan bakarrik. Beraz, problema ebaztea egoera desatsegin/desegoki batetik egoera atsegin/egoki batera pasatzea litzateke, horretarako behar diren bideak jorratuz.

IDEAL prozedurak, horretarako bost azpiprozedura deskribatzen ditu eta garrantzi handikoa da hauetan etengabe insistitzea haurrek barnera ditzaten (metakognizioa):

I IDENTIFIKAZIOA
D DEFINIZIOA
E Estrategia posibleen aukeraketa
A ARITU (EKIN)
L LORPENEN ERREBISIOA

Identifikazioa. Ezin ( edo zentzurik ez du) konpondu edo aldatu problema bezala identifikatzen ez den egoera bat. Haurrak egoera horretan problema bat dagoela ikusi egin behar du. Pauso honetan, autokonfiantza eta ekimena landu behar dira.

Definizioa (definitu eta errepresentatu). Problema martxan jarri. Zergatik sortzen da problema? Zertan dago problema? Haurrek problemaren eragilea definitzen saitu behar dute. URTXINTXA proiektuan problema gehienak marrazki bidez aurkezten direnez, neurri batean errepresentatuta daude baina ez definituta.

Estrategia posibleen behaketa eta aukeraketa. Sarriegi haurrei problemak fase hau bukatuta aurkezten zaizkie. Estrategia baten aplikaziorako agindua ematen zaie, aurretik problema identifikatu gabe, definitu gabe, konponboiderako estrategiak behatu eta hautatu gabe.

Aurreko pausuak eman eta gero, ezagutzen dituen estrategia guztien artean egoera konpontzeko egokienak zein iritzi dituen aipa ditzan, bat aukera dezan eta aukeraketaren zergatia adieraz dezan komeni da.

Aritu (ekin). Ekimena, ausardia bultzatu behar da pauso honetan. Ahaztu gabe porrota dela arrakastarako lehen pausoa, arrakasta lortzeko beharrezkoa izan daitekeela ekibokatzea, edo beste modu batera esanda “Akatsa, lehen urratsa”.

Lorpenen ebaluazioa. Emaitzak ebaluatzeko gaitasun kritikoa landu behar da pauso honetan. Atzera buelta eman behar da. Hasierako egoera konponduta geratu al da? Iritsi al gara nahi genuen tokira? Erantzuna baiezkoa bada, problema ebatzita dago. Bestela, berriz ekin beharra dago, pausoz pauso akatsa non sortu den jakiteko eta egoera bideratzeko.

Azken bi pausoak, elkarloturik doaz eta gogoan eduki beharra dago zenbait ikasle aritzean blokeatzen dela porrotaren beldurrez.

Taldekatzea

Eskola berritzailearen nortasun zeinuetatik esanahikorrenetako bat, talde lana da, kooperazioa eta ikasleen arteko eta hauen eta irakaslearen arteko intererlazioen gehitzea. Interakzio prozesuak, ikasketa esanguratsua eta sozializazio sendo baten garapenerako oinarrizkoak dira. Kolaborazio honek bai metodoa eta bai edukia baldintzatzen ditu, pertsonaren garapena eta garapen intelektuala.

Haurren arteko kooperazioa, helduen interbentzioa bezain garrantzitsua da. Ikuspegi intelektualetik horixe da egokiena benetako ideien elkartrukaketa eta eztabaida errazteko, hau da, pentsamendu kritikoa, objektibitatea eta hausnarketa diskurtsiboa hezitzeko jokabideak garatzeko.

Berdinen arteko interakzioa, duela gutxi arte, ez da behar bezala tratatu. Gaur egun, haren balioaz jabeturik, hainbat taldekatze mota erabiltzen dira, baina zenbaitetan ez gara konturatzen ez dela nahikoa ikasleak elkarrekin jartzea edota txokoak antolatzea. Gela askok jada, ez dute lehengo antolaketarik. Baina askotan ikaskuntza sozializatu beharrean altzariak soilik sozializatu ditugula dirudi.

Berdinen arteko kooperazioa era askotan azal daiteke. Egoeraren arabera, era bat edo bestea bideratzea komeni da. Irakasleak, egoeraren eta landu nahi dituen edukien arabera, eta haurren ezaugarriak kontuan hartuta (haurren berdintasun maila, rolak…), hainbat izaeratako taldeak sor ditzake: kooperatiboak, lehiakorrak, tutoritzazkoak e. a. Bestalde, garrantzitsua da talde hauen barne dinamika behatzea eta bideratzea, bertan hainbat prozesu psikologiko antzeman baitaitezke:

• Bestea erreferentzia gisa hartzea. Ikasleek ez dute heldua bakarrik imitatzen. Bere kideek egiten dutena eredu bezala hartuz ere ikasten dute. Talde lanean ari direnean, beste batengandik behatua dagoen ikasleak jarduera bati ekiteko motibazioa sortzen du eta ekiteko ideia zehatzak jaurtitzen ditu. Era honetan, bakoitzak bestea egiten ari dena behatzera laguntzen duen aldibereko aktuazio bat emango da. Egoera honek abantaila bikoitza du. Batetik, ikaslea eta bere ekintzen artean distantzia bat txertatzen du, bere lagunaren bidez bere burua beha baitezake, eta bestetik, bere ekintzak hobeto erregulatzeko aukerak eskaintzen dizkio: besteak egiten duena ikusirik eta bere ekintza eta bestearenaren arteko distantziaz jabetzean, erraztasun handiagoa du zuzentzeko edo baztertzeko.

Baina ez ditu bakarrik ekintzak eta prozedurak behatu eta imitatzen, askotan jarrerak izaten dira imitagai (interesa, errespetua), arazoei aurre egiteko moduak (inpultsibitatea, hausnarketa) bai eta emozioak ere (poza, zalantza…). Berdin bat izateak, eta ez heldua, rolen arteko simetria bidera dezake eta helduen ereduen izaera inposatzailea eragotzi.

• Ikuspuntuak aurrez aurre jartzea. Imitazioaren beste muturrean, bere balioa bereiztasunean, oposizioan eta konfrontazioan oinarritzen duen interakzio eredu bat daukagu. Ohikoak dira ikasleen artean eztabaida biziko uneak. Orduan ideien elkartrukaketa bat sor daiteke, argudio joko bat edota lehen defendatutako ikuspuntuaren birkontsiderazioa. Ikasleak taldean ditugunean gatazka kognitiboen sorrera eta konponketak balio handia izan dezake ikaskuntzarako. Bi posturen arteko tentsioa egon dadin, beharrezkoa da postura horiek formulatzea, esplizitatzea eta komunikatzea. Bestetik, modu egokian konparatu beharko dituzte jarrerak. Ez da nahikoa adieraztea, erlazionatu egin behar dira eta erabaki zenbateraino diren dibergenteak. Garrantzitsuena ez da gatazka azaltzea, akordio eza bideratzea eta denen artean konpartitutako ezagutza handiago batera iristea baizik.

• Rolak banatzea. Talde lanaren beste alderdi bat, lana banatzea da. Taldean elkarturik helburuak banaka ibilita baino hobeto lor daitezkeen ideiaren atzetik datorrena. Taldekideek ardurak banatzen dituzte eta hau lagungarri gerta dakieke autoestima baxuko ikasleei. Oso ohikoa da ikasleek rol desberdinak hartzea, baina frogatua dago lan jakin batzuetan, eta adinari egokituz gero, haur hezkuntzako haurrak gai direla beren ekintzak koordinatzeko banaka lan eginda lortzerik ez duten helburu baten gainditze bidean.

• Aurrera egiteko konpartitzea. Kasu honetan, interakzioa ez da prozesu imitatzaile bat, ez eta ere konfrontazio bat edo rol banaketa bat. Ikasleak elkarren artean erregulatzen dira, progresiboki esanahiak konpartitzen dituzte. Abiapuntua, partaideen arteko zubi komunikatibo baten sorrera da, ereferente komun baten antzekoa, partaideen ekintzen ajuste progresibo bat bideratzen duena. Erabakiak elkarrekin hartzen dira, ikuspegi desberdinen orekatutako araketa baten ondorioz eta soluzio posibleen denen arteko elaborazio baten ondorioz

Hainbat heziketa lan daude talde lanerako egoki izan daitezkeenak eta URTXINTXA proiektuan, jarduerak taldekatze proposamen batekin aurkezten dira, betiere, irakaslearen esku geratzen delarik proposamenaren egokitasuna baloratzea eta gelako egoerara moldatzea.

Taldeen osaketari dagokionez, hainbat ikerketak diote, aholkugarriagoa dela talde heterogenoak osatzea, talde hauetan pertsonen arteko konbibentzia ematen baita, jarrera ez-diskrimitzaileak erraztuz; baina, beti ere, oso maila desberdineko ikasleak elkartu gabe. Distantzia handiegia bada, bi muturretatik sortuko da kolaboraziorako arazoa. Maila altuagokoentzat zaila da besteen maila kontuan hartzea, eta maila baxuagokoentzat berriz, zaila da adituenaren eredua imitatzea edota bere erregulazioak jarraitzea. Maila oso berdinekoak elkartzen baditugu berriz, ikuspuntu desberdinak sortzeko aukerak murriztea erraza da, baina zailagoa baten trebetasuna besteak aprobetxatzea.

Irakasleari dagokionez, bere lana funtzezkoa da talde lana ongi bideratzeko orduan. Planifikazio zehatza, interbentzio bereiztua eta esperientzia ondoreneko analisia eskatuko baitio.

Planifikazioak erabaki garrantzitsuak hartzea dakar berarekin, taldeen osaketa aurreikustea (beti berdin jokatu?, haurrei utzi taldekideak aukeratzen?, osaketan parte hartu?). Planifikazioaz gain, talde lanean irakaslearen eskuhartzea beharrezkoa da askotan, eta eskuhartze horren kalitatearen araberakoa izango da lanaren arrakasta. Eskuhartze maila desberdinak izan daitezke bai zuzentzerakoan bai eta laguntzerakoan ere. Egoera konfliktiboak desblokeatu ditzake eskuhartzearen bidez, edota taldearen atentzioa lortu nahi den helburura zuzendu dezake, hainbat rolen jokabidea zuzendu dezake…

Azkenik, talde lanak distantziamendu bat eskain diezaioke irakasleari ikasleen behaketarako. Banakako lanetan erraz ikusiko ez lituzkeen jokabideak beha ditzake talde lanaren bidez, nork eskatzen duen laguntza, nork dakien bereganatzen, nork eskaini dezakeen, nork antolatzen duen, nork nori erakusten dion…

Haur Hezkuntzako irakasleak sarri eskuhartu behar izaten du, helburua gal ez dadin, gatazkek soluzio eraikitzaile bat aurki dezaten…

Aniztasunaren trataera

Gizakiak edozein tokitatik begiratuta ere, anitzak gara.

Eskola homogeneizatzeko sortu zen, definitutako eredu sozialak transmititzeko, honela haurrak eredu sozial dominantera egokitzeko. Ez da harritzekoa aniztasuna arazo bezala bizitzea, hamaika formula bilatzea zatitu eta homogenitzatzeko: aparteko laguntza gelak, ezagutza mailen araberako taldeak, akats/zuzen terminotan ebaluatzea…

Helburua ez da denek berdin ikastea, hori ezinezkoa litzateke. Helburua denek erreflexiboki lan egin ahal izatea eta pentsamendua eraikitzea da, kolektiboki. Inor ez dadila aspertu, inork ez dezala porrota edo marginazioa sentitu.

Zalantzarik gabe, lehen urratsa, bakoitzaren pentsamendutik abiatzea da eta kasu bakoitzean zer ikasi dezakeen jakinez.

Jarduera esanguratsuak, motibatzaileak eta funtzionalak, ebaluazio formatibo eta pertsonalizatua; hauek dira aniztasunean hezitzeko oinarrizko osagaiak.

Haurrak kanpo eta barne jardueraren bidez ikasten du. Eta haurrak aktiboki jarduteko helduak modu aktibo batez jarduten ikustea premiazkoa da. Haur Hezkuntzara oso esperientzia desberdinak dituzten haurrak heltzen dira. Gainera, ez da bizitako esperientzia bakarrik bereizten dituena. Haurren gaitasun eta heldutasunean ere, desberdintasunak daude; aho hizkuntzan desberdintasunak, heldu eta arauekiko jarrera desberdinak, ikasteko estilo desberdinak, motibazio desberdinak…

Eskola desberdintasun hauek neurri batean konpentsatzen saia daiteke edo ez, hori egiten dugunarean araberakoa izango da.

Haurraren pentsamendutik abiatzeak ez du miraririk egiten, baina ikaragarri errazten du hezkuntza eta irakaskuntza. “Ez dakit” esateari uzten diote, eta pentsatzen hasten dira. Ordura arte ezezaguna zen motibazio bat sortzen da. Pentsa dezakete eta bere hausnarketa ulertua eta estimulatua da.

Bestetik, gelako jarduerek emaitza anitzak onartzen dituzte. Jarduera berri bat edota ipuin bat berridaztea bada, ikasle batzuk pertsonaien izenak bakarrik jarriko dituzte, edo garrantzitsu jotzen dituzten ekintzenak. Izen horiek elaborazio irizpideekin idatziak izago dira. Beste batzuk testu oso bat idatziko dute, beste batzuk izenburua.

Denek erreflexiboki egiten dute lan. Denek ahal dutena egiten dute (horretaz ezagutzen dituen irakaslea arduratuko da). Bakoitza bere ahalmenen arabera ebaluatua izango da, eta bakoitzari lortutakoak ezagutzen zaizkio. Inork ez du zertan aspertuta edota gainezka sentitu beharrik.

Honela lan egiterakoan, bi ondorio nagusi ateratzen dira: alde batetik ikasle guztien artean hausnarketa eta motibazio handiagoa sumatzen da eta bestetik, aniztasuna ez da oztopo. Talde txikitan lan egiteko ona da, eztabaida eta hausnarketa estimulatzen dituelako.

c) Eremuen trataera

Lehen eremua:
Gorputza, nortasuna eta autonomia pertsonala

Nortasun eta autonomia pertsonaleko eremuak haurrek beren buruari buruz lortzen duten ezagupen guztia barneratzen du. Beren autoirudia eraikitzera eta bere ahalmen nahiz mugez jabetzera eramaten duen guztia.

Haur Hezkuntzan autoestima eguneroko ekintzetan haurra baloratuta sentiaraziz lantzen da, ez horretarako era bakanduan sorturiko jardueren bidez.

Maitasunaren beharra, janaria edo babesaren beharra bezain oinarrizkoa da. Haur txikiek pertsona heldu batzuekin harreman iraunkorra izateko beharra dute, hau da, zaintzen dituzten, babesa ematen dieten eta jolasten laguntzen dieten pertsonekin. Harreman hauek ongizate, konfiantza eta segurtasunezko sentimenduak sortarazten dituzte.

Lotura afektibo honek pertsona horiek onartzea dakar, eta horrekin batera batasun, segurtasun eta lehentasunezko sentimenduak datoz. Loturazko irudiek eragin erabakigarria dute garapen sozialean. Hauekin izandako elkarrekintzatik ikasten dute haurrek besteekin komunikatzen, beren jokabidea kontrolatzen, eta arau nahiz balio sozialak barneratzen. Familia izaten da, oro har, loturazko irudi horien iturburua, eta Haur eskola, berriz, lotura horiek indartzen dituena eta haurrei beren lagunekin eta helduekin elkarrekintzan sartzeko aukerak ematen dizkiena.

Haur eskolan ez dago pertsonen arteko hoztasun eta mekanikotasunerako tokirik. Haurrek pertsona heldu baten segurtasuna eta onespena behar dute, elkartrukaketarako prest dagoen heldu batena, alegia. Elkarrekintza hauetan hezitzaileak haurraren konfiantza sentimenduak bultza ditzake, bai eskolaren inguruarekiko, eta bai bere buruarekiko ere.

Urtxintxa proiektuak, irakasle gidaren bidez eta baita haurren esku dagoen hainbat baliabideren bidez ere, haur eskolan ematen diren errutinak eta eguneroko jarduerak, bere hezkuntza potentzialite guztiarekin tratatzen ditu. Zentzu horretan, unitateen garapenean, beste edozein jarduerak duen trataera bera eskaintzen zaie eta lehentasunezko hezkuntz eduki bezala kontsideratzen dira harrera, arropen jantzi/eranztea, jolas librea, talde handian egindako batzarra edo bilkura, jolastokiko jarduerak, garbitasuna eta oinarrizko behar fisiologikoei eskainitako dedikazioa orokorrean.

Jolasa eta ekintzaren garrantzia

Irakaskuntza aktiboaren printzipio nagusia, ”norberaren ekintza da, ikaskuntzaren oinarria”, funtsezkoa da Haur Hezkuntzan ekintzak hartzen duen garrantzia ulertzeko.

Eta haurraren ekintzaren manifestazio nagusia JOLASA dugu.

Handia da jolasak hartzen duen denbora eta espazioa Haur Hezkuntzan. Horregatik ekintza horren balioa garbi izan behar dute bai hezitzaileek eta bai gurasoek.

Jolasaren bitartez haurra behin eta berriro saiatuko da helburuak lortzen, askotan erraz nekatu gabe. Saiakera horietan bere iraunkortasuna garatuko du. Jolasaren bitartez haurrak, ukitu, sentitu, manipulatu, esperimentatu… egingo du, objektuekiko harremanean bere pentsamendu arrazional eta zientifikoa garatzeko aukera egokiak aurkituz.

Psikoanalisiak terapia moduan erabiltzen du jolasa, ekintza honen bitartez haurrak bere nahiak, bere inguruko gertaerak, bere esperientziak, sentipenak… kanporatzen baititu eta aukera ugari ematen dizkie beste haurrei, guraso edo helduei, barneratutako zailtasunak, blokeoak deskubritu eta bere superazioan laguntzeko.

Jolastuz haurrak espazioa esploratzen du eta espazioaren esplorazioaren bitartez, haurra hainbat nozioz jabetuko da.

Bada beste alderdi bat jolasaren bitartez garatzen dena, eta hezkuntzaren gizarteratzerako dimentsioan duen eragina da berau. Inguruko kideekin haurrak duen jolas harremanak aukera emango dio konbibentzia egokian beharrezkoak diren gizarte arauen balioa sentitzeko. Arauen errespetua, aniztasunarena, partaidetzaren garrantzia, autonomiaren beharra, talde lanen balioa…

Haurrak, inguruarekin izango dituen esperientzien bitartez, egoera ugari biziko du pentsamenduaren oinarriak eraikitzeko, hala nola, elementu desberdinen ezaugarriak behatzeko, elementuen arteko erlazioak ikusteko, bere inguruko elementuak sailkatzeko…

Haur Hezkuntzako haurra ekintza eta esplorazioa jolas bilakatuz, bere gaitasun guztiak garatzen ari da. Jolastuz bere adimena garatzen du kontzeptuak eraikiz, bere ahalmen motrizak espazioa esploratuz bere gorputzaren ahalbideak neurtuz, bere gaitasun komunikatiboak eta gertaerak imajinatuz, besteei adieraziz, interpretatuz…, eta lagun arteko jolasaren bidez bere gizarteratzeko trebetasun eta gaitasunak garatzen ditu.

URTXINTXA proiektuan, jolas librearen osagarri modura, taldekako jolasak proposatzen dira, bai mahai jolasak, bai jolas musikatuak, bai hainbat arau kontuan hartuarazten dituzten bestelako jolas motriz eta herrikoiak.

Psikomotrizitatea

Urtxintxa proiektuan, psikomotrizitate erlazionala (La Pierre, Aucouturier) kontsideratzen da haurraren garapena bultzatzeko biderik egokiena bezala eta praktika hori da proiektuak iradokitzen duena. Hau aurrera eraman ahal izateko, horretan formatu eta trebatutako irakaslea da baliabide nagusia.

Bestalde, eta praktika horren osagarri modura, Urtxintxak unitate didaktiko guztietan, jolas-motrizitatearen lanketarako jarduerak proposatzen eta deskribatzen ditu.

Bigarren eremua:

Ingurune soziala eta fisikoa

Globalizazioaren ardatza, ingurunearen ezagutzak ematen dio URTXINTXA proiektuari. Haur Hezkuntzan ingurune fisiko eta soziala eremuan aztertzen diren testuinguru eta egoerak dira unitatean zehar ipuinaren laguntzaz, era globalizatuan garatzen direnak. Testuinguru hauek, zenbaitetan urtez urte errepikatzen badira ere, hauen lanketa sekuentzia eta tratatzen diren elementuak ez dira berdinak urtero, aldagai berriak txertatzen dira, gaiarekiko ikuspuntua zabalduz eta aurreko urteetan landutako hainbat ideia errekuperatuz. Adibide gisa, urtero udazkena iristen denean gai hori lantzen du proiektuak. 3 urterekin “Mendian udazkenean” izenburupean, eta “Txanogorritxoren” ipuinaren inguruan mendiko espazioak aztertzeaz gain eta udazkeneko aldaketak behatzeaz gain, mendian lan egiten duten pertsonak aztertzen dira, mendiko bizidunak, animaliak eta landare batzuekin jarraitzeko. Lau urterekin berriz, “Inurria eta txirrita” ipuinaren inguruan eta “Hostoak firin-faran” izenburupean, inurrien bizitza aztertzen da, udazkeneko fruituekin egiteko proiektutxoak lantzen dira, hostoen inguruko lanak egiten dira eta udazkeneko S. Martin festaren inguruko jarduerak proposatzen dira.

Bost urteko materialean, “Zatoz hostoen eta perretxikoen erakusketara” izenburupean eta “Artzain gezurtiaren” ipuina aitzakia, esnekien (gazta, jogurta, mamia) elaborazio prozesuak aztertzen dira; udazkeneko aldaketak behatuz jarraitzen da; hostoak sakonago aztertzen dira eta hosto eta perretxikoen erakusketa baten antolaketa bideratzen da. Beraz, gai berdina izanik ere, urtez urte ikas-norabide baten inguruan sakontze eta zabaltze lana bideratzen da.

URTXINTXA proiektuan, zuzeneko behaketa eta esperimentazioa bultzatzen dira unitate didaktikoetako jardueren bidez, objektu, toki eta pertsonekiko ekintzaren bidez errealitatea antzeman ahal izateko, errealitatearen inguruan teoriak eraikitzeko.

Hirugarren eremua:

Komunikazioa eta errepresentazioa.

Hizkuntza

“Hizkuntza beste edozer gauzaren gainetik, besteekin komunikatzeko era sistematiko bat da, bestearen eta norberaren ekintzak bideratzeko, elkarren arreta suspertzeko, ekintzak eragiteko…”

Jerome Bruner, El habla del niño: aprendiendo a usar el lenguaje

Hizkuntzaren ikuspegi interaktiboak gidatzen du URTXINTXAren lan proposamena arlo honetan (ahozkoan zein idatzian). Hizkuntza, elkarrekintzan erabiliz, besteekin gauzak egiteko erabiliz ikasten da. Hizkuntzaren gramatika elementuak ez dira era abstraktuan garatzen, alderantziz, esanahia duten neurrian, konpartitutako ekintzen testuinguruan txertatuta agertzen direnean bakarrik jasotzen ditu haurrak.

Ikuspegi honen ondorioz, hainbat testuinguru eta egoera biziak eta komunikazio mailan ahalik eta aberatsenak eskainiz ziurtatu nahi izan da hizkuntzaren garapena. Ikaslearen produkzioak beraz, ahalik eta naturalena eta eguneroko bizitzarekin eta interesekin lotuena behar du izan; baina aldi berean, irakaslearen lanak ere oso esplizitua, kontzientea, intentzionala eta sistematizatua izan behar du.

Hiru esparru nagusitan garatzen da hizkuntza lantzeko proposamena:

1. Gelako eguneroko bizitza
Hizkuntzak zehar lerro trataera garbia du: gelako edozein ekintza eta gertaeratan hizkuntzaren lanketa bideratzen da. Batetik, eguneroko errutinen esparrua dago: denbora-espazioaren antolaketa, lanaren banaketa eta antolaketa, harreman arrunten garapena. Eguneroko errutina hauek ritualizatuz eta ondo egituratuz, oinarrizko hizkuntza erabilerak ziurtatzen dira. Bestetik, gaiaren inguruko jarduera bakoitzean ari gara hizkuntza erabiltzen eta, beraz, hura ere lantzen eta aberasten. Jarduera horietan ematen diren hizkuntz lanketarako aukerak bakoitzaren deskribapen didaktikoan azpimarratzen dira.
2. Taldeko elkarrizketa
Haurrak helduarekiko elkarrizketan du hizkuntzaren garapenerako tresna nagusia. Eskola giroan, elkarrizketa hori nahi baino gehiagotan talde mailan garatzen da. Taldeko elkarrizketa horri garrantzi handia ematen zaio URTXINTXA proiektuan eta ahalik eta komunikazio mementorik aberatsena bihurtu dadin, ondo egituratutako eta gidatutako proposamenak egiten dira. Haurrak garatu beharreko hizkuntz funtzioen inguruan sortzen da elkarrizketa. Funtzioak definitzeko unean, Joan Tough-en sailkapena (Lenguaje, conversación y educación. Visor, Madrid 1989) hartu da oinarri bezala. Tough-ek eskola testuinguruko komunikazio egoren analisia egin ondoren, honako hizkuntz funtzio nagusiak proposatzen ditu:

1.- NORBERE BURUAREN BAIEZTAPENA

1.1. Behar eta gura fisiko eta psikologikoen aipamena
1.2. “Ni”aren eta honen interesen babesa
1.3. Portaera edo eskaeren zuritzea edo justifikazioa
1.4. Besteak maiseatzea edo kritikatzea
1.5. Besteak mehatxatzea

2.- NORBERAREN EDO BESTEEN EKINTZEN BIDERAtzeA EDO KONTROLA

2.2. Norbere ekintzen gainbegiratzea edo azterketa
2.2. “Ni”aren ekintzen norabidea
2.3. Besteen ekintzen norabidea
2.4. Ekintzan besteekin batera parte hartzea

3.- ORAINGO ETA LEHEN BIZI IZANDAKO ESPERIENTZIEN KONTAKETA

3.l. Partaideak izendatzea
3.2. Xehetasunen aipamena
3.3. lzandako gorabeheren aipamena
3.4. Gertakizunen sekuentzien aipamena
3.5. Konparazioak egitea
3.6. Elkarrekin zerikusia duten gauzen ezagutza
3.7. Gorago aipatutako ezaugarrietako batzuk erabiliz, azterketa bat egitea
3.8. Gertakizun baten esanahi nagusia ateratzea edo ezagutzea
3.9. Esperientzien esanahiei buruzko hausnarketak egitea, haurraren beraren sentimenduak barne

4.- ARRAZONAMENDU LOGIKORANTZ

4.1. Prozesu baten azalpena
4.2. Harreman kausalak eta rnenpetasunezkoak ezagutzea
4.3. Arazoak ezagutzea eta hauen irtenbideak ezagutzea
4.4. lritziak eta ekintzak arrazoitzea
4.5. Gertakizunei buruzko hausnarketa egitea eta ondorioak ateratzea.
4.6. Hastapen edo printzipioen ezagutza.

5.- IRAGARRI

5.1. Gertakizunen aurreikuspena eta hauei aurrea hartzea
5.2. Gertakizunen zehaztasunei aurrea hartzea
5.3. Gertakizun sekuentzi batzuk aurrez adieraztea
5.4. Arazoak aurreikustea eta hauek izan ditzaketen irtenbideak aurkitzea
5.5. Ekintza maila alternatiboak aurreikustea
5.6. Ekintza edo gertakizunen ondorioak aurrez ateratzea

6.- PROIEKTATU

6.1. Besteen esperientzietarako proiekzioa
6.2. Besteen sentimenduetarako proiekzioa
6.3. Besteen erreakzioekiko proiekzioa
6.4. Bizi izan ez diren egoeretarako proiekzioa

7.- IMAJINATU

7.1. Bizitza errealean oinarritutako irudipenezko egoera bat kontatzea edo azaltzea
7.2. Ameskerietan oinarritutako irudipenezko egoera bat kontatzea edo azaltzea
7.3. Asmatutako istorio bat asmatzea edo kontatzea

Funtzio hauen lanketarako baliabide nagusia, HORMA-IRUDIA da. Interesgune bakoitzeko elementu eta komunikazio egoera nagusiak islatzen dituen horma-irudi honek beste zenbait erabilpenen artean, gidatutako elkarrizketarako bidea eskaintzen du. Unitate bakoitzean interesgunearen inguruan funtzio ezberdinak erabiliz garatzen da elkarrizketarako gidoia. Gidoi hau era malguan eta komunikazio tresna bezala erabili beharko luke irakasleak. Hasiera batean hainbat funtzioren inguruan irakasleak berak hitzez adierazi beharko ditu galdera-erantzunak, poliki-poliki ikasleek eredua jaso eta ekoizten has daitezen.

Gidaturiko taldeko elkarrizketarako beste bi jarduera nagusi eskaintzen ditu Urtxintxak: IPUINAREN INGURUAN eta EGOERA KOMUNIKATIBOA. Bi jarduerotan hainbat egoera eta gertakizunen inguruko ikasleen bizipenak, sentimenduak eta arrazonamenduak jasotzeko gidoia eskaintzen da.

3.- Literatura

Hizkuntzaren lanketarako beste esparru nagusia literaturaren mundua da. Literatura hizkuntz eredu aberatsak eskaintzeaz gain, kultur adierazle nagusia da eta haurraren bizipen eta interesetatik oso gertuko mundua adierazten du.

* IPUINA. Hizkuntzaren trebakuntzarako baliabide nagusia IPUINA da. Ipuinaren inguruko jarduera eta estrategia didaktikoen bidez, lanketa honetan ere ikuspegi eraikitzailea garatu nahi izan da. Ikasleak ez ditu ipuinak era pasiboan entzuten, baizik eta ulermenerako estrategiaak (irakurketan ere aplikatzen direnak) garatzera bideratzen da lana: gertatuko denaren inguruko hipotesiak egitea, hauek egiteko zertan oinarritu den arrazoitzea, ipuinaren edo eta ipuin zatien ideia orokorrak ateratzea, izenak gogoratzeko moduak bilatzea, testuetan azaltzen diren deskribaketak imajinatzea, hauek buruan grafikoki errepresentatzea, denboraren sekuentziak argitzea, pertsonaietan eta egoeretan bere burua proiektatzea, etab.

Bestalde, ipuina haurraren bizitzako gatazka eta afektibitate mundutik oso hurbil dago eta beraz, hizkuntz helburuekin batera, irudimena, afektibitatea, baloreak eta sentikortasuna lantzeko bide oso aberatsa da. Horregatik, ipuinaren inguruko ELKARRIZKETA jardueran, berkontaketa beharrean, identifikazio, orokortze eta kreatibitaterako proposamenak dira nagusi.

Ipuinaren inguruan ere garatzen da hizkuntz aniztasunari erantzuteko proposatzen den baliabide didaktiko nagusia: TALDEKO ANTZERKIA. Ikasle erdaldunekin, taldeko antzerkia izango da ipuina aurkezteko lehen baliabidea. Antzerki mota berezi hau, Ikastolen Elkarteko “Eleanitz” proiektuan sortutako teknika berritzailea da. Honen bitartez, oraindik ezezaguna zaien hizkuntza hasiera-hasieratik erabiltzeko egoeran jartzen dira ikasleak.

Taldeko antzerkiaren bitartez ipuina “entzun” beharrean, hura “bizitzeko” aukera eman nahi zaio ikasleari. Horretarako hizkuntzaz kanpoko hainbat baliabide erabiltzen da: mimika, keinua, ahotsaren erabilera, ipuinaren egituraketa, espazioaren antolaketa, etab. Ipuinaren ulermena ziurtatu eta haren hizkuntza era esanguratsu batean errepikatu eta ekoizteko bidea eskaintzen zaio ikasleari.

Taldeko antzerkiaren teknika honako hau da: ipuina talde handian dramatizatuko da ikasleak U moduan biribilean jarrita irakaslearen inguruan. Guztiak pertsonaia guztien paperak hartuko dituzte, ipuinaren ekintza eta elkarrizketa guztiak elkarrekin antzeztuz. Horretarako, irakasleak pertsonaia bakoitzaren kokagunea espazioan markatuko du alde batera edota bestera lekuz aldatuz, eta dagokion tokian pertsonaia bakoitzaren keinua eginez, haren hizketaldia esango du. Haurrek dramatizazioa imitatuko dute, pertsonaia bakoitzaren hitzak eta ekintzak errepikatuz. Haurrek elkarrizketa memorizatzen duten neurrian irakasleak isilean dagozkion keinuak bakarrik egingo ditu, haurrei dialogoa aurreratu dezaten eskatuz. Bukatzeko, nahi izanez gero, has daitezke eurak ohiko modura antzezten talde txikian.

Irudi bidezko kontaketa ondoren egingo da, behin ipuina antzerkiaren bidez barneratuta dagoela.

* POESIA. Poesiaren esparruari garrantzi berezia eman zaio, bertso, olerki, kantu (herrikoiak, berriak, jolas kantuak) eta igarkizunen altxor zabala proposatuz. Poesia dela eta, Juan Kruz Igerabideren hitzak maileguz hartu ditugu, gureak baino adierazgarriagoak baitira:

Hitz bi eta erdi: poesia eskolan

Hitz-aleak bezala erein nahi izan ditut liburuxka honetan. Ez duzu fruitu umoturik topatuko. Hori zeure lana duzu; hazi pittin bat eskaintzen dizut, landarea osatu nahi bazenu.

Inork eskolan erabiltzeko asmorik balu, ez beza mesedez ezer irakasteko hartu poemarik. Aleak direla esan dut eta aleak erein egin behar dira.

Zertarako? Begira: poema bakoitzean irudi bat daukazu, gehienetan analogiaz osatua. Irudi horiek dira haurraren barnean ereiten direnak, eta bere sormenaren euskarri bihurtzen dira. Haurrak bere-berea du analogiaren prozedura eta, irudi berrien bidez suspertzen badiogu, testu harrigarriak sortzeko gauza da, zein ahoz, zein idatziz (eta, beharbada, esku-lanez edo gorputz adierazpidez).
Poemak erabiltzeko bideak eta moduak norberaren sormenaren araberakoak dira. Jar daiteke paretan zintzilik egunean (edo astean) poema bat, une egokia (isilunea, arreta) topatzean ahoz ere esan daiteke (aldian poema bat, ez gehiago, irudia ondo barnera dezaten; hobe behin baino gehiagotan poema bera errepikatuz gero). Eta ez pentsa haurrak kolpean ikasiko duenik poemak entzuten eta gozatzen; pittinka egiteko lana da hori, eta ahozkotasunaren kultura gehiago lantzea eskatzen du.

Azken gomendio bat: haurrak, zenbat eta ttikiago, orduan eta errepika gehiago behar du. Beraz, aukera itzazu poeman, adibidez hiru gune (gune bat izan liteke hitz bat, izan liteke sintagma bat, izan liteke lerro bat, esaldi bat…), eta errepika ezazu bakoitza hiru bider; topa ezazu erritmoa eta eutsi horri poema esaterakoan, malgutu poema zure erara, hitz egin poemarekin, eta aska bedi zure mintzo propioa, poema aitzakia. Poema enbutuan kirastu egiten da, aire librean bakarrik du usain gozoa, usaindu nahi dezanarentzat.

Juan Kruz Igerabide,
Begi-niniaren poemak. Auskalo-Erein.

Irakurketa-idazketa

Haur Hezkuntzan tradizionalki irakurketa-idazketari buruz hitz egin denean, gehienetan prozesuaren mekanikaren irakaskuntzaz hitz egin izan da. Horrela, metodo silabikoaz edo globalaz, letren ezagupenaz… eztabaidatu izan da. URTXINTXAk hizkuntza idatziaren trataera orokorra proposatzen du, ahozkoaren inguruan hartutako bide bera jorratuz: ikasleari idatzizko komunikazio esperientzia ugariak eta funtzionalak eskainiz, eta esperientzia horien inguruko hipotesiak eta hausnarketak garatzen lagunduz, idazketaren barne-egituraz bere modura jabetzeko bidean jarri nahi dira haurrak.

Ikaslearen jabekuntza prozesu naturalari laguntzea da helburu nagusia. Haurrak ez daude hutsik. Oso sakonak diren ideia, hipotesi eta teoria pertsonalez beterik daude. Hipotesi horiek garatzen, kontrastatzen, osatzen eta poliki-poliki aldatzen doaz idatziaren kode konbentzionala aurkitzera iritsi arte. Urtxintxa proiektuan era progresibo batean, irakurketa eta idazketa sistemen ezaugarriak aztertzeko proposamenak txertatu dira, interakzioa deskribatuz bai ardatz kualitatiboari dagokionean eta bai ardatz kuantitatiboari dagokionean. Proposamen hauek haurraren idatziaren ontogenesiaren garapenari buruz Ferreiro eta Teberosky-k (Los sistemas de escritura en el desarrollo del niño. Siglo XXI Mexiko, 1989) egindako ikerketetan oinarritzen dira. Hau litzateke ontogenesiaren faseen laburpena:

ONTOGENESIAREN FASEEN LABURPENA

FASEAK	EZAUGARRIAK
IDAZTEA eta MARRAZTEA ez da gauza bera	Grafismo primitiboak, zirriborroak, biribilak, makilatxoak, etab.
	Alineazio horizontala, ezker eskuin, letraren bat agertzen hasten da.
BEREIZITAKO IDAZKETAK (ideografikoa)	Letren erabilera. Letra multzo jakin baten errepikapena esanahi desberdinekin.
	Letren konbinazio desberdinak esanahi desberdinekin. Izenaren letren konbinazio guztia idazteko.
IDAZKETA SILABIKOA	Lotura fonetikoa. Soinu bat (silaba) letra bat. Edozein letra.
	Silaba bakoitza bere bokalez adierazia.
	Silaba bakoitza bokal eta/edo kontsonantez adierazia.
IDAZKETA SILABIKO- ALFABETIKOA	Silaba bakoitza letra bat baino gehiagoz adierazia.
IDAZKETA ALFABETIKOA	Fonema/grafia oinarrizko lotura egina.

Baina irakurtzen eta idazten ez da espontaneoki ikasten.

-Lehenik, ikasle guztiek ez dituzte hizkuntza idatziarekiko aurreiritzi berdinak (ingurua, familiaren eragina…).

-Eta gainera, kultura idatziak etxean ematen dena baino informazio gehiago eskatzen du.

-Laguntza behar du haurrak, kontzeptu asko berrikusi, argitu, eztabaidatu eta gainditu behar ditu eta hori guztia bere kide eta irakaslearekin bideratzen den interakzioan lortuko du.

-Idatzizko hizkuntzaren bidez komunikatzea ez da gizakiaren behar intrinseko bat. Ez da heldutasunaren bidez lortzen, motibazio eta jarrera baikorrak behar dira ikaskuntzaren inguruan eta hauek guztiak testuinguru berezi batean erakutsi eta bizi behar dira.

Idatzizko egoera nagusiak Haur Hezkuntzan
Gelako antolaketa	Ardurak Oharrak Arauak Leku banaketak Jabetzak
Eguneroko ekintzak	Etorri direnak Eguraldia Egutegia Urtebetetzeak Eguneroko berriak Menuak Etxerako mezuak Jolasen arauak
Ipuin kontaketa Hizkuntza poetikoak	Izenburuak Hizkuntza poetikoa Pertsonaiak Ipuina entzun-“irakurri” Sekuentziak Komikia Abesti olerkiak ikasi Errimak
Testu bildumak	Abestiak Olerkiak Informazio txartelak
Gaien ingurukoak	Gutunak Instrukzioak Prozesuak Komunikabideen behaketa Ontzi komertzialen behaketa Bildumak Jarduerak zenbakiekin Biografiak Lan dosierrak Errezetak

Hizkuntza idatziaren lanketa sistematizatzeko, testu pedagogiaren ildotik, testu moten ezaugarriak hartu dira abiapuntu bezala:

IDATZIZKO TESTU MOTEN SEKUENTZIALIZAZIOA

1. ENUMERAZIO TESTUAK	3 urte	4 urte	5 urte
1.1. Norbere izenaren identifikazioa	X	X	X
1.2. Norbere izena idaztea	X	X	X
1.3 Gelaren antolaketarako behar diren errotuluak idaztea		X	X
1.4. Izenak horma-irudi tematikoetan idaztea	X	X	X
1.5. Ikasleen izenen zerrenda bat idaztea			X
1.6. Izen arrunta edo izenburuen zerrenda idaztea	X	X	X
1.7. Gelako jarduera baten kartel iragarlea osatzea		X	X
1.8 Kartel baten irakurketa	X	X	X
1.9. Dataren idazketa		X	X
1.10. Norbanakakoaren egunkariaren idazketa			X

2. INFORMAZIO TESTUAK	3 urte	4 urte	5 urte
2.1. Egunkarien behaketa informazio bide bezala		X	X
2.2. Gelan komentatutako argazki baten oinaren idazketa			X
2.3. Argazki oinak dagozkien irudiekin erlazionatzea			X
2.4. Berri baten titularraren idazketa			X
2.5. Berri baten idazketa			X
2.6. Berri baten irakurketa			X
2.7. Idazketa eta beste forma grafikoen arteko bereizketa iragarki edo ontzien behaketaren bidez	X	X	X
2.8. Logotipoen interpretazioa			X
2.9. Iragarki publizitarioen irakurketa		X	X
2.10. Produktuaren argazkitik edo logotipotik abiatuz, iragarki baten testua idaztea			X
2.11. Jasotako gutunaren irakaslearen irakurketa	X	X	X
2.12. Gutun pertsonal baten idazketa	X	X	X
2.13. Ikasleek irakasleari ohar baten diktaketa	X	X	X
2.14. Ohar baten idazketa		X	X
2.15. Gonbidapen baten idazketa		X	X

3. LITERATUR TESTUAK	3 urte	4 urte	5 urte
3.1. Ipuin baten irakurketa (irakasleak)	X	X	X
3.2. Ipuin ezagun baten izenburuaren irakurketa	X	X	X
3.3. Sekuentziatutako irudien interpretazioa ondoren ordenatzeko	X	X	X
3.4. Pertsonaia edo ipuinen izenburu zerrenda bat bere irudiekin erlazionatu	X	X	X
3.5. Ipuin ezagun baten dramatizazioa	X	X	X
3.7. Ipuin ezagun baten izenburuaren idazketa	X	X	X
3.9. Hutsuneak dituen testu literario (olerkia, bertsoa) baten testua osatu		X	X
3.10. Ordenatutako irudietatik abiatuz ipuin ezagun baten berridazketa		X	X
3.11. Buruz ikasitako kanta edo olerki batean hitz bat identifikatu	X	X	X
3.12. Buruz ikasitako kanta desordenatu bat berreraiki			X
3.13. Lehen bertsotik abiatuz esaldiak osatu			X
3.14. Bukaera berdina duten hitzak bilatu eta idatzi			X
3.15. Bukaera bereko hitzekin jolastuz bertsoa osatu eta idatzi		X	X
3.16. Lehendik memorizatutako poesia edo kanta baten idazketa			X
3.17. Poesia originalen idazketa			X
3.18. Komikien behaketa		X	X
3.19. Komikien idazketa		X	X

4. AZALPEN TESTUAK	3 urte	4 urte	5 urte
4.1. Deskripzio tematikoen fitxategiaren osaketa	X	X	X
4.3. Gelako hiztegiaren osaketa	X	X	X
4.4. Prozesu natural baten aipamena	X	X	X
4.5. Pertsonaia baten biografiaren alderdi nagusien irakurketa/idazketa		X	X
4.6. Lan baten dosierraren elaborazioa		X	X
4.7. Ideia nagusien identifikazioa			X
4.8. Desordenatutako testu batetik abiatuz prozesu baten berraikitzea	X	X	X

5. PRESKRIPZIO TESTUAK	3 urte	4 urte	5 urte
5.1. Errezeta baten osagaien idazketa		X	X
5.2. Produktuaren elaborazio prozesuaren idazketa		X	X
5.3. Esku-lan baten instrukzioen irakurketa	X	X	X
5.4. Sukaldeko errezeta baten irakurketa	X	X	X
5.5. Sukaldeko errezetak izenburu edo osagaiekin erlazionatu		X	X
5.6. Osagai nagusiaren araberako irizpidearekin sukaldeko errezeten sailkapena			X
5.7. Jolas baten arauen irakurketa		X	X
5.8. Gelako bileran hartutako erabakien idazketa	X	X	X
5.9. Lanak burutzeko instrukzioen irakurketa	X	X	X

Matematika

URTXINTXA proiektuan matematika arloari ere ikuspegi funtzional bat eman nahi izan zaio. Haurrak bere testuinguruarekin esperimentatuz eta gaien sekuentzian zehar sortzen diren egoerak aztertuz, espazioa, ordena, neurria eta kantitatea lantzen du. Jarduerei zentzua ematen zaie testuinguru baten barruan.

Haur Hezkuntzan matematika ikastea, errealitatea zenbakien eta neurrien bitartez ikustea da hein batean, eta horren ondorioz jarduera asko ukitzen ditu. Eguneroko eta ohiko ekintzetan, lagunen artean gauzak banatzerakoan, errezeta baten osagaien kopuruak eta pisuak aztertzerakoan, gelara etorri den haurren kopurua eta etorri ez denarena kalkulatzerakoan, gauzak txukundu eta dagokien tokian jartzerakoan (sailkapenak burutzen diren, ordena erlazioak ezartzen eta kontzeptu espazialak hitzez adierazten). Kantitateen kontaketa esperientziak bultzatzen dira, egutegia behatzen da, espazioak eta pertsonak neurtzen dira.

Ikuspegi honetatik, orain arteko sekuentzializazioa neurri batean hautsi egin da. Ez da maila bakoitzerako helduok “errazenetik zailenera” iritzi ditugun eduki batzuk sekuentzia lineal batean aurkezten ezta ebaluatzen ere. Adibidez, Urtxintxa-3ko bigarren gaian 3 zenbakia aurkezten zaie haurrei; hori lantzen ari diren ipuina “Hiru txerrikumeak” delako. Haurrarentzat testuinguru horretan 3 zenbakiak 2ak baino zentzu handiagoa du kopuru handiagoa adierazten badu ere eta gainera 2ak ere bere zentzua 3 eta 1 daudelako hartzen du. Haur txiki batentzak 36 zenbakiak 8ak baino zentzu handiagoa eduki dezake 36 bere amaren adina bada.

Bestalde, zebaki serie hamartarrari dagokionez, giza kode bat den neurrian eta hizkuntza idatziarekin gertatzen den bezala, haurrek badituzte txiki-txikitatik haren inguruko ideiak eta hipotesiak eta URTXINTXA proiektuan horiek elkarjartzeko ere jarduerak proposatzen dira.

Plastika

Adierazpen grafiko-piktorikoa gertakarien, emozioen eta lekuen esperientziatik sortzen da URTXINTXA proiektuan eta ikerketarekin aberasten da. Hainbat teknika eta material (berriak nahiz berreskuratutakoak) ezagutzeko jarduerak proposatzen dira. Hainbat material erabiliz, bakoitzak duen adierazkortasun plastikoa aztertzeko proposamenak bideratzen dira. Autonomia eta sormena bultzatzen badira ere, besteen ekoizpenekiko errespetu eta kritikotasun jarrera landu nahi dira artelanak behatuz eta elkarlaneko jarduerak proposatuz.

URTXINTXAn aurkezten diren artelanek, batetik jatorri desberdinak dituzte, artista handi unibertsalak azaltzen dira, eta baita euskaldunak ere, artearen euskal dimentsioari arreta eskaintzen baitzaio proiektuan.

Bestetik, lan figuratiboak eta ez figuratiboak ere aurki ditzakegu. Figuratiboekin edertasunaren, kolorearen, konposizioaren, gaiaren… behaketa proposatzen da batzuetan; beste batzuetan aldiz, eredu hartuta, talde lanean horma-irudiak e.a. eraikitzen dira, artelana oinarri harturik eta eraldaketak eginez. Artelan ez figuratiboek, badute haurrarentzat beste abantaila bat: haurrak egin ditzakeen hainbat ekoizpenetatik ez daude oso urruti, haurrek egindako azken produktuak artelan itxura har baitezakete. Irakaslearen laguntzak haurren ikerketa, artisten lanaren parean jartzea ahalbideratzen du, biek adierazpen arazo berdinei aurre egiten baitiete.

Urtxintxa proiektuan ere, gizakiak bere inguru hurbilean dituen eta naturan azaltzen diren formen dohain estetikoa antzemateko eta horren inguruan hausnarketa egiteko aukerak azaltzen dira.

Ikuspegi globalizatzileari erantzunez, artelanak eta plastikako proposamen guztiak testuinguru esanguratsu batean proposatzen dira, unitatearen sekuentzia tematikoan txertatuz. Plastika, helburu bezala tratatzen da batzuetan, beste lan batzuen zerbitzuan besteetan, eta arloak uztarturik askotan (musika eta plastikako erritmoen behaketak e.a.).

Musika

Musikari dagokionean, URTXINTXA proiektuak maila bakoitzean eta hiruhilabete bakoitzeko kasetea eskaintzen du. Kasete hauetan, mailako pertsonaia gidariaren (Ttantto, Txirritx, Xango) abestiaz gain, jolasmozitriztatea, kantua, dantza eta erritmoa lantzeko abestiak eskaintzen dira. Hauen artean, unitate didaktiko bakoitzeko bat behintzat euskal tradiziozko abestia izango da. Unitate bakoitzaren azkenean, musika klasikoaren entzunaldi txiki bat txertatzen da, zenbait konposatzaile euskaldunak direlarik. Entzunaldi hauek edo irakaslearen gustukoak diren beste batzuk, bere osotasunean entzutea aholkatzen da. Horretarako irakasleak grabazioak lortu beharko ditu.

Irakaslearen gidaliburuaren hainbat unitatetan, entzunaldi hauekin batera haurrei kontatzeko ipuin labur bat ere eskaintzen da. Dena dela, hori ez da entzunaldiekin egin daitekeen lan bakarra, audizioa era globalizatu batean ere landu baitaiteke:

Konpositorearen inguruan hainbat jarduera antolatuz

* Konpositorearen erretratua lortu, fotokopiatu eta barrenean izena idatzi ondoren, gelan propio antolatuko den “konpositoreen txokoan” edo “konpositoreen fitxategian” kokatu haurrek beha eta manipula ditzaten.
* Biografia irakurri eta argazkiaren ondoan edo atzealdean jarri.
* Biografia entzun ondoren, konpositorea nongoa den (zen) landu eta honen inguruan jarduera berriak sortu: Non dago bere jaioterria? Nola joan gintezke hara?… Historian eta denboran kokatu: nola janzten ziren, garai hartan garrantzizko zer edo zer gertatu zen aztertu (gerraren bat, aurkikuntzaren bat…).
* Hiruhilabete bukaeran, landu ditugun konpositoreen eta obren liburuxka osatu etxera eramateko. Gurasoak inplikatu (pertsonaia gidariaren bidez edo bestela): Ezagutzen al dituzte landutako obrak eta konpositoreak? Etxean ba al dute diskorik? Gustatzen al zaie? (3. Zehaztapen mailan, hiruhilabete bakoitzaren hasieran, gurasoei bidaltzeko prestatuta dagoen ikas-norabidean, gai bakoitzean lantzen den obra eta konpositorearen berri ematen da).
* Obraren izenburua kontuan hartuz, zenbaitetan izenburu honek entzun behar dugunari buruzko informazioa ematen du.
* Musikarekiko irakasleak dituen sentsazioak eta sentipenak haurrei agertu. Ez da nahikoa sentipen horiek haurrei eskatzea. Entzuten ikasi egiten da eta sentipenak adierazten ere bai. Horretarako irakasleak eredua ematea oso baliagarria da.
* Lehen entzunaldia burutu ondoren haurren sentsazioei buruzko elkarrizketa garatu. Haurrak jadanik duten informazioarekin prest daude musika entzuteko. Nahi izanez gero, haurrak lurrean etzanarazi. Elkarrizketan zerbaitek atentzioa deitu al dien galdetu…
* Ipuin musikala edo diaporama antolatu. Musikaren mugimenduen sentsazioek ematen dituzten ideiak aprobetxatuz, ipuin bat eraiki dezake irakasleak edota irakasleak haurrekin batera. Asmatutako ipuina kontatzeko hainbat teknika erabil daitezke: arbelean marraztuz, txotxongilo moduan, diaporama bat eraikiz…
* Ipuinaren ondoren, URTXINTXAko unitate didaktikoetan egiten den bezala, IPUINA AITZAKIA atala landuz, hainbat jarduera egin daitezke:
Plastika : horma-irudia eraiki, pertsonaien karetak, txotxongiloak…
Irakurketa/idazketa: ipuina idatzi, pertsonaien izenekin jolastu…
Antzerkia: talde antzerkia, antzerki kolektiboa gelan edo beste haurrei eskaintzeko…
Musika: musika-tresnekin orkestrazio sinpleak egin, entzumen pertzeptzioa landu audizioaren pasarteak eta instrumentuak errekonozituz…

Audizioa egiteko URTXINTXA proiektuak proposatutako obra edo irakasleek aukeratutakoa berdin-berdin erabil daiteke. Garrantzizkoena obra hori irakaslearen gustukoa izatea da. Bestalde, Urtxintxa proiektuan, musika klasikoa bakarrik grabatu bada ere, beste edozein musika ere erabil daiteke eta erabiltzea komeni da.

Zehar Lerroen trataera

URTXINTXA proiektuan, zehar lerroak, balioak eta trebetasun sozialak, hala nola adin honetan haurrek bizi dituzten hainbat emozio eta sentimenduren lanketari garrantzi handia ematen zaie. Horren ondorioz, hauei buruzko hainbat xehetasun esplizituki adierazi nahi izan dira eta nahi honen ondorioz, ikasturte bakoitzean lantzen diren Balioak, Zehar Lerroak eta Trebetasun sozialak ikasturteko panelean eta baita unitate didaktiko bakoitzaren laburpen pedagogikoan ere zehazten dira.

Elementuok, hainbat jardueratan daude integratuta: ipuinetan, elkarrizketetan, egoera komunikatiboetan… Baina azken hauek dira Zehar lerro eta hainbat balioen lanketarako zuzenean pentsaturikoak. Unitate bakoitzean, lan-koadernoan, haurrek behatu, interpretatu, eztabaidatu… beharko duten arazodun egoera batekin egingo dute topo. Irakaslearen laguntzaz, arazoa identifikatzeko, irtenbideak proposatzeko, egoeran gertatzen dena edo bertatik ikas daitekeena, beste egoera, toki eta harremanetara orokortzeko aukera izango dute eta poliki-poliki horretan trebatuko dira.

Haurrentzat zentzua duten egoerak diseinatu dira eta haurren errealitatean gertatzen diren edo gerta daitezkeen egoerak islatzen dira; unitate didaktiko guztietan daude eta esplizituki adierazten dira.

Zehar lerroak: Osasunerako Hezkuntza, Giza eskubide eta Bake Hezkuntza, Ingurugiro Hezkuntza, Hezkidetza, Kontsumo Hezkuntza, Bide Hezkuntza.

Balioak: errespetua, elkartasuna, egizaletasuna, justizia…

Sentimenduak: beldurra, poza, inbidia, baztertuta sentitzea…

Trebetasun sozialak: oinarrizkoak, komunikaziorakoak, asertiboak izateko trebetasunak, enpatia indartzeko trebetasunak, garapen pertsonalari laguntzeko trebetasunak.

Euskal Dimentsioaren trataera

Zehar lerro eta balioekin egindako planteamendu bera jarraituz, Urtxintxa proiektuan, euskal dimentsioarekin zerikusia duten edukiak sistematikoki landu eta esplizituki adierazten dira. Unitateen sekuentzietan zehar eta testuingurura ekarrita, euskal marka edo dimentsioa duten hainbat elementu aurki daitezke: tradiziozko abestiak, olerkiak, esaera zaharrak, euskal artistek eginiko hainbat lan plastiko (pintura, eskultura), euskalkietan jasotako abestiak eta olerkiak, egungo literaturaren adierazle batzuk, musika (haur abestiak eta klasikoak), festak, folklorea, mitologia… Horiek guztiak, ikasturteko koadroan eta baita unitate bakoitzeko laburpen pedagogikoan ere zehaztu dira.

Eduki hauek, eta etapa honi dagokionez, atal hauetan sailkatuta esplizitatzen dira: Arte plastikoak, Hizkuntza eta Literatura, Musika eta Gorputz motrizitatea eta Ingurumena.

d) Jardueren diseinua eta aplikaziorako irizpideak

Gelan eta gelaz kanpo burutzen den edozein ekintza da irakaskuntza-ikaskuntza jarduera.

Jardueren eginkizuna “bide” izatearena da, hau da, jardueren bidez haurrak gaitasunak lantzen ditu, edukiak jasotzeko ahaleginetan :

EDUKIAK => JARDUERAK => HELBURUAK

Ikuspegi honetatik, jarduerak antolatzerakoan irizpide nagusi hauek izan dira kontuan :

- Baliagarritasuna.
- Esanguratasuna
- Funtzionaltasuna

Irizpide hauen ondorioz, hauek dira URTXINTXA Proiektuko jarduerek dituzten ezaugarri batzuk:

1.- Ikaslearen garapen-maila errespetatzen dute eta erantzun anitzak onartzen dira.

2.- Ikasketa esanguratsuak sustatzen dira. Haurraren bizitzarekin, esperientziekin eta interesekin harremana duten jarduerak diseinatu dira.

3.- Aprendizaiaren eraikuntza autonomoa sustatzen da. Hau da, “ikasten ikastea” bultzatzen da, metakognizioa garatzeko interakzioak proposatuz.

4.- Aktibitate mental jarraia eta trinkoa sustatzen da. Horretarako hainbat izaeratako jarduerak diseinatu dira.

5.- Hainbat eduki mota elkar erlazionatzeko proposamenak egin dira, beren ulerkuntza eta esanguratasuna bermatzeko.

6.- Gelatik kanpo ahalik eta testuinguratze handiena bilatzen da.

7.- Ekintza eta jolasaren garrantzia kontuan hartzen da, ikerketazko izaera eta izaera ludikoa duten jarduerez hornituz.

8.- Adin hauetan ikasteko edukiak baino garrantzi handiagoa haurraren inguruan sortzen den giroak eta irakaslearekin eta beste lagunekin sortzen den dinamikak duenez, dinamika eta interakzioaren nondik norakoak deskribatzen dira jardueretan.

e) Gurasoekiko harremanak

Haur txikien aprendizaia beren eguneroko bizitzan sustraituta dago, beren esperientzia eta bibentzietan sustraituta. Eskolan eta eskolatik kanpo egiten duten guztia elkar-erlazionaturik dago, eta bi eremu horietan egiten duenak garrantzi handia du bere heziketarako.

Guraso eta irakasleak kontziente dira, bi ekintza hezitzaile hauek osagarriak direla eta izan behar dutela.

Gurasoen inplikazioa eta partaidetza beraz, oso garrantzitsua da. Haurrarengan oso eragin baikorra sortzen dute eta eskola eta familiaren heziketaren arteko jarraipena bermatzen da.

Gurasoekiko erlazioa baikorra izan dadin, lehenik haurra hezi eta estimulatzeko era asko daudela kontuan hartu behar da. Beraz, gurasoen kolaborazioak ez du esan nahi, derrigorrez, beraien jokabidea edo haurrarekin erlazionatzeko duten estiloa aldatu nahi izatea. Ideia nagusia, zera da: haur bati dagokionez, guztiek ikas dezaketela erlazio horretan, hezitzaileak gurasoengandik eta gurasoek hezitzailearengandik. Epaiketetatik aldendu beharra dago.

Era asko daude gurasoen partaidetza antolatu eta martxan jartzeko. Garrantzitsuena hori egitea da, eta ez anekdotikoki, era antolatu eta planifikatu batean baizik.

URTXINTXA proiektuak harreman horri bultzadatxo bat eman asmoz eta ikastetxe bakoitzak dituen ohituren osagarri modura, hainbat tresna sortu ditu: hiruhilabete bakoitzaren hasieran pertsonaia gidariak sinaturiko gutunarekin batera gurasoei bidaltzeko eskaintzen den unitateen laburpena, batetik; gelan landu ondoren etxean irakurtzeko ipuinak eta abestien letrak, bestetik, eta azkenik, unitate didaktikoetan hainbat proiektutxo gara ahal izateko pertsonaia gidariaren eskutik eskatzen zaizkien kolaborazio lanak.

Urtxintxa proiektuko irakaslearen gidan eta baita ikasleen lan-koadernoetan ere, gurasoen partaidetza eta inplikazioa bultzatzeko jarduera, gutun eta proposamenak aurki daitezke, beraz.

Proposamen hauek erabiltzerakoan, lehentasuna du bai haurrek eta bai gurasoek beren mailan aporta dezaketena oso baloratua dela jakin dezaten, ekarpena nolanahiko izanda ere.

Gauza sinpleena konpartitzea baliagarria izan daiteke haurraren bibentziarekin erlazioa badu (haurrak ez duela jaten, ez duela bainatu nahi edo hobeto alderantzizkoa: gaur bainatu dela, primeran bazkaldu duela…).

Halere, egoera pertsonal-sozio-ekonomiko-kultural desberdinetan gurasoen partaidetza eta erantzuna ez da berdina izango, baina, garrantzi handia eman behar zaio hauen inplikazioa bideratu eta errazteari.

Bestalde, arreta berezia eskaini behar zaie euskaraz ez dakiten edota jakinda ere alfabetatu gabeak diren gurasoei, bakoitzak bere moduan (gaztelaniaz, frantsesez edota bere euskaran) gutunak e.a. idatz ditzaten, hezitzailearen aldetik ortografiari e.a. hainbeste garrantzi eman gabe.

Irakasleak bere testuingurua ondo aztertu eta seguruaski URTXINTXA proiektuko proposamena xede horrekin egokitu/aldatu/berritu egin beharko du.

Testuinguru guztiek dute aportatzeko zer edo zer eta, zailtasunak zailtasun, irakaslearen abileziaren esku egongo da harreman horrek eman dezakeenari etekina ateratzea, merezi du eta.