Hizkuntz Proiektua

Ikastolen Elkarteak ekoiztutako Ikastolen Hizkuntz Proiektu osoa zuen esku jartzen dugu eta horrekin erantsitako gainontzeko dokumentu guztiak.

Hau guztia zertaz doan hobeto ulertzeko, horra hor proiektuaren sarreran aipatzen dena:

XXI. mendearen lehen hamarkada hauetan, heziketa-lana tokian tokiko eta garaian garaiko testuinguruan ongi kokatu nahi duen eskolak bere planteamenduak eguneratu behar ditu, gizartean gertatzen ari diren aldaketa sakonei era eraginkorrean erantzun nahi badie.

Aldaketa horien artean, hizkuntzarekin zerikusia duten prozesuek berebiziko garrantzia hartzen dute ikastolontzat eta euskal eskolarentzat, oro har.
Euskararen indarberritzea dugu ardura nagusi, eta, horrekin uztartuz, globalizazioaren gizarte eleaniztunean bizitzeko prestatu behar ditugu etorkizuneko euskal herritarrak. Horrenbestez, euskaran eta euskalduntasunean ardaztutako hezkuntza eleaniztunerako eredua garatu behar dugu.

Bide horretan, 2000. urtean ikastola-sareak tresna berri baten beharra ikusi zuen; hain zuzen ere, ordura arte hizkuntzen inguruan sortutako proiektu guztiak uztartuko zituen tresna bat, eta hizkuntza guztien tratamenduari koherentzia emango ziona eskola barruko eremu askotarikoetan. Tresna horri Hizkuntz Proiektua deitu zitzaion,
eta haren markoa garatzeko hainbat eremutako adituen talde teknikoa izendatu zen. Behin marko hori idatzita (Ikastolen Hizkuntz Proiektua definitzen, 2002) Ikastola bakoitzak bere Hizkuntz Proiektua garatu zezan saio pilotua martxan jarri zen hainbat ikastolarekin: ingurune soziolinguistiko eta tamaina desberdinetakoekin, eta hizkuntzak eskuratzeko edo erabilera indartzeko egitasmoetan eskarmentu desberdina zuten ikastolekin. Urtez urte egitasmoarekin bat egiten joan dira ikastolak, eta 2008an hogeita hamasei ikastolako taldea izatera iritsi da. Hemen eskaintzen den liburu hau da hasierako taldearen hausnarketari esker, eta ikastola aitzindarien lanari esker, garatu den ibilbidearen emaitza.

Dokumentu hau idazten ari garen unean, ikastolen kolektiboa XXI. mendearen eskakizunetara egokitutako “Ikastola-eredua” definitzeko prozesuan dago1. Hau da, ikastola guztiak batzen gaituzten oinarrizko hezkuntza eta eraketa-ezaugarri komunak erabakitzen ari gara. Erabaki horien artean, ezinbestean, zera dago: ikastola guztiek gutxienez bete beharreko oinarrizko hizkuntz plangintza. Alabaina, eskuartean duzun liburua gutxieneko plangintza hori baino haratago doa; esan bezala, 90eko hamarkadatik aurrera Ikastolen Elkartea garatzen eta bultzatzen ari den euskaran ardaztutako eleaniztasunerako proposamen osatua biltzen du liburuak, eta hori aholkatzen zaie ikastolei helmuga gisa.

Egitasmo honen emaitza gizarteratzeko garaian, hau da, Ikastolen Hizkuntz Proiektua argitaratzerakoan, bi ataletan bereizi da liburua: lehenengoa, Ikastolen Hizkuntz Proiektuaren erreferentzia-markoa deritzona; bigarrena, Hizkuntz Proiektua garatzeko gida izeneko atala, eranskin bilduma zabal batekin batera eskaintzen dena.

Ikastolen Hizkuntz Proiektuaren erreferentziamarkoa atalean, izenburuak dioen bezala, Ikastolen Hizkuntz Proiektuaren erreferentzia-eredua eskaini nahi da. Hau da, Hizkuntz Proiektuaren kontzeptua bera azaltzeaz gain, ikastolok Hizkuntz Proiektua garatzeko ardatz gisa hartu ditugun oinarri teorikoak aipatzen dira. Oinarri horiek, izan ere, ikastola gisa definitzen gaituzten ezaugarri bereizgarrien araberakoak dira.

Bigarren atalak, Hizkuntz Proiektua garatzeko gida izenekoak, erreferentziamarko horren zehaztapen praktikoa izan nahi du. Jarraibide zehatzak eskaintzen ditu ikastola bakoitzak, bere testuinguruari eta ezaugarri bereziei erantzunez, bere Hizkuntz Proiektua sor dezan.

Liburu honen erabilera malgua izan daiteke, irakurlearen helburuaren baitan atal batetik edo bestetik hasteko; atal batera edo bestera bakarrik jotzeko aukera ere badago. Hartzaile bakoitzaren beharrei erantzungo dion malgutasun hori ahalbideratzeko, Hizkuntz Proiektua garatzeko gida izeneko atal praktikoaren esparru bakoitzak lotura zuzena izango du marko teorikoan dagokion azalpenarekin; horrela, bakoitzak bere interesen arabera jasoko ditu erreferentzia teorikoak.

Hizkuntz Proiektua jaitsi:

Ikastolen Hizkuntz Proiektua (PDF 1,8 MB)

Hizkuntz Proiektua ikusi:

Irudiaren gainean klikatu.

Dokumentazio osagarria

Plangintzarako tresnak:

Diagnosirako tresnak

Emaitzen hustuketarako bitartekoak

ninaizyosoyi’mjesui…

Hizkuntzen arteko orekak eta desorekak

Duela 5 urte jarri zen martxan Jakintzan, HIZKUNTZA PROIEKTUA. Hizkuntza ezberdinak kudeatzeko helburuarekin Jakintza ikastolako irakasle talde bat hasi zen lanean, Ikastolen Elkartea-Partaideko beste 10 ikastolekin batera, aitzindariak izan dira lanketa honetan. Lehenengo pausua, DIAGNOSIA egitea izan zen. Diagnosiaren bitartez behar batzuk sumatu zituzten. Aurtengo ikasturtea izan da behar horiek asetzen hasteko garaia: HIZKUNTZA PROIEKTUA aplikatzen hasteko garaia alegia.

JAKINTZAk eleaniztasunaren alde apustua aspaldi egina du. Baina argi du beste hizkuntzak ikasteko, abiapuntua EUSKARA izan beha duela. Euskara izan behar du beste hizkuntzak ikasteko oinarria eta baita eremu guztietan erabiltzeko lehen komunikazio tresna ere. Gauza gehiago jakin nahian, hainbat galdera egin ditugu eta honela erantzun ditu Jakintzako irakasle taldeak.

Zein edo zeintzuk dira Hizkuntza Proiektuaren helburu nagusiak?

Alde batetik, hizkuntzak ikastea eta bestetik euskararen erabilera eremu guztietara eramatea. Era berean, proiektuaren beste helburuetako bat, hizkuntza guztiekin ildo metodologiko berdina erabiltzea da, hau da, hizkuntza batekin ikasten dena beste hizkuntzentzat baliagarria izatea. Hizkuntzak osagarri izan behar dira bata bestearekiko, ez oztopo.

Zein paper betetzen du euskarak Hizkuntz Proiektuan?

Gure ustez, euskarari beste hizkuntzei baino indar gehiago eman behar zaio. Hizkuntzak ikasteko garaian, erreferente nagusia EUSKERA izan behar du. Ez dira beste hizkuntzak alde batetara utzi behar, baina euskara beti abiapuntu eta oinarri izan behar da beste hizkuntzak ikastera iristeko. Dudarik gabe, euskara izan behar du arlo guztietan lehen komunikazio tresna eta ikastola egoera hori errealitate bihurtu dadin, ahalegin berezia egiten ari da eta egiten jarraitu behar du. Izan ere ikastolak nortasun bat duela argi dugu: EUSKARA

Nola lortu daiteke euskara lehen komunikazio tresna izatea?

Aipatu bezala aurtengoan ahalegin berezia egiten ari gara euskara leku guztietan eta egoera ezberdinetan erabiltzeko. Eta badakigu egoera askotan euskarazko hitzak edota esaldiak falta zaizkigula esan nahi dugun guztia gure hizkuntzan egiteko. Horregatik euskaraz mintzatzeko erak egon badaudela buruan sartu, erakutsi, guztiok ikasi eta noski garrantzitsuena, eremu guztietan erabiltzea da gure erronka nagusia. Euskara erabili, bai ikastolan, etxean, tabernan, mezuak bidali behar direnean, ikastaro ezberdinetan … Hauxe izan da sumatu dugun beharretako bat eta ikastola aurtengo ikasturtean ahalegin berezia egiten ari da hutsune hau betetzeko.

Behar gehiago sumatu al dituzue Hizkuntz Proiektua aurrera doan heinean?

Ahozkoak duen garrantziaz ere ohartu gara, izan ere, orain arte idatzizkoari eman diogu garrantzi gehien. Baina ongi hitz egitea ongi idaztea bezain garrantzitsua dela konturatu gara. Horregatik, orain ikastolan bertan, klaseetan esate baterako, aldaketa metodologiko baten aldeko apustua egin dugu ongi hitz egiten erakusteko. Argi dago hizkuntzetan zuzentasuna beharrezkoa dela, eta horretan esfortzu berezia egin behar dela konturatu gara. Azken finean ahozkotasunaren trebezia da lortu nahi duguna.

Gurasoek zer esana eta zer egina izango dute proiektuaren inguruan?

Garai hauetan badakigu gurasoentzat garrantzitsua dela beraien seme alabek hizkuntza anitz ezagutzea. Horregatik, ikastolan aitzindariak izan gara beste hizkuntzen ikasketa goiztiarra geure curriculumean txertatzen. Badakigu, momentuan, ingelera bezalako hizkuntza batek duen garrantziaz, baina beti ere, euskara alde batera utzi gabe, garrantzitsua da euskara ondo ikasi eta erabiltzen jakitea . Izan ere, bizi ditugun harreman politiko, ekonomiko eta kulturalak eskatzen digu heziketa mundura irekitzea. Mundura irekitze hori, ordea, ezin da era egokian egin, geure geurea den euskaran oinarritzen ez bagara, euskal kulturaren ardatza den euskara hizkuntza normalizatzetik abiatu gabe. Heziketa, ordea, eduki batzuk ikastea baino askoz ere gehiago da. Horrela, adibidez, baloreen lanketan ( euskararekikoak ere hor txertatzen dira) elkarlana ezinbestekoa da. Alegia, zenbat eta elkartuago aritu ikastola eta familia, Jakintzako Hezkuntza eta Hizkuntza proiektuko helburuak errazago lortuko ditugu.

Elkarlan honek nola eragingo dio euskararen normalizazioari?

Denok jakin behar dugu, guztiz frogaturik baitago, familia dela euskara ikasteko eskolarik naturalena, unibertsalena, merkeena eta eraginkorrena. Modu berean, ziur esan daiteke familia dela euskararekiko lotura afektiboa, euskal identitatea eta erabilera ohiturak finkatzeko gunerik aproposena. Beraz, hau horrela izanik, ikastolan egiten denaren parean familiaren egitekoak ere ugari dira.

Bestalde, zer dute komunean Jakintzan urteak daramatzan Euskaraz Bizi ekimenak eta Hizkuntza Proiektuak?

Euskaraz bizi proiektua Hizkuntza Proiektuaren barruan kokatzen dugu. Hau da, Hizkuntza Proiektuaren atal garrantzitsua da. Euskaraz biziren helburua konkretuki, euskara ongi ikastea eta euskaraz bizitzeko nahia, desioa eta ohitura sendotzea da, horrek baitakar aurrerakuntza euskararen normalizazioan.

Euskara ongi ikasteaz hitz egin duzue, zeri erreparatu behar zaio hori horrela eman dadin?

Alde askotatik eragin behar da. Baina ikastolari dagokionez bi eremu hauek aipa daitezke: D ereduan eskolatzea da ezinbesteko lehen pausoa, beste ereduek ez baitute oinarrizko trebeziarik eskaintzen. Aukera paregabea da era errazean euskara ikasteko.

Bestalde, Jakintza ikastolan, D eredua eskola-orduetan bere osotasunean aplikatzeaz gain, familiatik euskararik jaso ez duen ikasleriak batez ere eskola orduz kanpoko eremuak eta zerbitzuak ere euskaraz jaso ditzan ahalegin bereziak egiten ditugu. Eskola-orduak gutxi dira ikasleen esna-orduekin alderatuta; bestalde, eskola-orduetan ikasten den euskara formala da, ikasketetan erabili ohi dena; aldiz, jolas denboran, jangelan eta aisialdia ekintzetan ( kirolak, abesbatza, baleta, antzerkia, irratia, txalaparta…) erabiltzen den euskara lagunartekoa da, kalean erabiltzen dena hots, gatz eta piperra duen euskara. Bi aldeek osatzen duten HIZTUN OSOAREN txanpona.. Hor datza eremu ez formaletan Jakintzak egiten dugun ahaleginaren arrazoia.

Beraz, euskara ikastea bakarrik ez da nahikoa?

Euskara ongi jakiteak ez du besterik gabe euskararen erabilera ziurtatzen. Ezagutza ona izatea beharrezko zerbait da, baina horrezaz gain eguneroko harremanetan euskara erabiltzeko beste BULTZADA bat behar da. Hori dela eta, ikaslea euskal giroan murgiltzea, euskararen aldeko jarrera ikasleengan piztea eta eguneroko harremanetan euskara erabil dezaten motibatzea, Jakintzaren Hezkuntza eta Hizkuntza Proiektuan daude.

Bukatzeko, hurrengo ikasturterako, euskararen egoera normalizatzearen alde , familien esku hartzea areagotu nahi duzue, zer egiteko asmoa duzue?

Datorren ikasturtean atal honetan eragin nahi dugu bereziki, horretarako prestatutako material berezi batzuen laguntzaz. Hala ere, hona aurrerapen modura, garrantzitsuenak:

Guraso euskaldunentzat gomendioak: lehen-lehenik esan bikote hizkuntza eta familia hizkuntza euskara izatea dela garrantzitsuena. Horrela, seme-alaben bizitzan, euskara irakasteaz gain, euskararekiko lotura ere barneratzen joango baita. Honi gaineratzen bazaio euskararekiko maitasuna eta ikastolan egiten den lana, euskara naturalki erabiltzen duen eta mundura irekitzeko beste hizkuntzen oinarriak jaso dituen ikaslea eleaniztuna izango dugu.

Gurasoetatik batek soilik badaki euskara: gomendio nagusia da euskaraz dakienak seme-alabei euskaraz egitea eta euskararen aldeko jarrera bultzatzea.. Izan ere, gerorako garrantzi handikoa izango da jatorrizko hizkuntza euskara ere izatea. Hori dela eta, familiatik jasotako ekarpen horiei esker, euskararen erabileran eta kalitatean aurrera egiteko egoera hobean izango dira.

Euskaraz ez dakiten gurasoei: abiapuntu beretik zoriondu euren seme-alabak ikastolara bideratzeagatik, euskara ikasteko eta eguneroko bizitza euskaraz egiten ikasteko ikastetxe egokira zuzendu baitira. Jarraian esan, ordea, eurek ere badituztela egitekoak, nahiz eta euskararik ez jakin. Hizkuntzak erabileraren erabileraz ikasten direnez, ikastolan igarotzen duen denbora murritza dela jakinda, beharrezkoa da euskara dakiten lagunengana hurbiltzea, kirolak edo kultura ekintzak euskaraz egitea, udan euskarazko udalekuetan izen ematea, euskal komunikabideei garantiza ematea…

AIPUAK

Ez dira beste hizkuntzak alde batetara utzi behar, baina euskara beti abiapuntu eta oinarri izan behar da beste hizkuntzak ikastera iristeko.

Baina ongi hitz egitea ongi idaztea bezain garrantzitsua dela konturatu gara.

Garai hauetan badakigu gurasoentzat garrantzitsua dela beraien seme alabek hizkuntza anitz ezagutzea.

Eragin eremuak

Eremu instituzionala

Esparru honetan hartzen ditugun erabakiak funtsezkoak izango dira testuinguru ahalik eta euskaldunena ziurtatzeko eta ikasleen euskara erabiltzeko aukerak zabaltzeko.
Hizkuntz paisaia zaintzeko hizkuntz irizpideak ezarri eta hauen jarraipena ziurtatu.
Hezkuntza komunitatearen harreman sareetan euskararen erabilera eragozten duten etenak identifikatzeko eta gainditzeko estrategiak zehaztu.

eragin-eremu-institu

Eremu Pedagogiko Kurrikularra

Hizkuntza arloan egiten den lana oso mugatuta gelditzen da, eta hainbat kasutan lan horrek ez du eraginik izango berezko erabilera egoeretan ez bada ikasitakoa aplikatzen eta sendotzen.

Ikastetxean langai ditugun hizkuntza guztien artean ahozko hizkuntzaren inguruko helburu eta edukien sekuentzializazio garbia eta koordinatua garatzea, ikuspegi metodologiko bera partekatzea eta elkarreragina bideratzeko estrategiak partekatzea giltzarri dira ahozkotasunaren garapenean.

eragin-eremu-kurri_200

Eremu pedagogiko ez-kurrikularra

Euskararen normalizazioan pausoak eman ahal izateko, ezinbestekoa da, arlo akademikoaz gain eta harekin lotuta, ikaslearen beste bizitza esparruetan ere eragitea, haietan ohiko komunikazio hizkuntza euskara izan dadin bitartekoak jarriz..